Saskia Plazier
Nog even en dan is het zover. Van 6 tot 12 juni brengt paus Leo XIV een bezoek aan Spanje. Het is het eerste pausbezoek in vijftien jaar. Maar hoe katholiek is Spanje eigenlijk nog? Steeds minder Spanjaarden noemen zich tegenwoordig katholiek, maar onder jongeren lijkt juist een opvallende heropleving van het geloof gaande.
In het kort
- Het aantal Spanjaarden dat zich katholiek noemt daalde van ruim 71 procent in 2011 naar ongeveer 53 procent nu
- Steeds meer Spanjaarden combineren katholieke tradities met andere vormen van spiritualiteit
- Onder jongeren is juist een opvallende opleving van het katholicisme zichtbaar
- Voor het bezoek van paus Leo XIV aan Spanje meldden zich 18.000 vrijwilligers aan
- De rol van vrouwen en maatschappelijke thema’s blijven belangrijke discussiepunten binnen de kerk
Wie Spanje kent van de volle kerken tijdens Semana Santa en de vele religieuze feesten, zou het misschien niet verwachten. Toch noemt een steeds kleiner deel van de Spanjaarden zich katholiek. Toen paus Benedictus XVI in 2011 het land bezocht, was dat nog ruim 71 procent van de bevolking. Inmiddels is dat gedaald naar ongeveer 53 procent.
Niet katholiek maar ook geen atheïst
Het betekent echter niet dat Spanje massaal atheïstisch wordt. Integendeel juist. In de Spaanse pers spreken onderzoekers steeds vaker over een ‘spiritueel gemengd’ Spanje. Religie is voor veel mensen niet langer een alles-of-niets-verhaal. Spanjaarden combineren katholieke tradities met andere vormen van spiritualiteit en geven daar hun eigen invulling aan. Het geloof is niet meer zwart-wit.
Dat zie je ook terug in het dagelijks leven. De processies tijdens Semana Santa trekken nog altijd volle straten, kinderen doen nog massaal communies en veel Spanjaarden stappen voor een huwelijk of doop nog atijd de kerk binnen. Niet per se omdat ze iedere zondag in de kerkbank zitten, maar omdat die tradities nu eenmaal bij het leven horen. Slechts 18 procent van de Spanjaarden bezoekt minstens één keer per maand een mis, maar de invloed van het katholicisme is zeker nog zichtbaar.
Jongeren keren terug
Juist onder jongeren is een opvallende trend zichtbaar. Terwijl het aantal gelovigen in vrijwel alle leeftijdsgroepen afneemt, lijkt het katholicisme onder jongeren voorzichtig terrein terug te winnen. Volgens recente cijfers noemt 45 procent van de Spaanse jongeren tussen de 15 en 29 jaar zich katholiek. Vijf jaar geleden was dat nog 31,6 procent.
Dat wil niet zeggen dat jongeren massaal terugkeren naar de kerkbanken van hun grootouders. Het gaat eerder om een generatie die op zoek is naar zingeving, gemeenschap en houvast. In een tijd van sociale media, prestatiedruk en onzekerheid biedt het geloof voor sommigen een gevoel van verbondenheid. Het geloof wordt daardoor steeds minder iets dat je erft en steeds vaker iets waar je zelf voor kiest.
Paus Leo XIV lijkt die boodschap ook goed begrepen te hebben en richt zich regelmatig expliciet tot jongeren. Tijdens een recente bijeenkomst riep hij hen op om niet bang te zijn en “een bron van vrede” te zijn in een wereld vol verdeeldheid. Het is dan ook geen toeval dat tijdens zijn bezoek aan Spanje op 6 juni een speciale jongerenwake op Plaza de Lima in Madrid op het programma staat.
Kerk blijft invloedrijk in het katholieke Spanje
Wie denkt dat de katholieke kerk in Spanje nauwelijks nog een rol speelt, heeft het mis. Ondanks de dalende cijfers weet de kerk nog altijd veel mensen op de been te brengen. Voor het bezoek van Leo XIV meldden zich maar liefst 18.000 vrijwilligers aan, bijna twee keer zo veel als vooraf verwacht werd.
Tegelijkertijd staat de kerk voor grote uitdagingen. Want net als in de rest van de samenleving lopen ook onder gelovigen de meningen steeds verder uiteen. Discussies over migratie, vrouwenrechten, abortus en LGBTQ+-rechten zorgen regelmatig voor verdeeldheid tussen progressieve en conservatieve katholieken.
Vrouwen als ruggengraat van de kerk
Zo is de positie van vrouwen binnen de kerk nog altijd een heikel punt. Hoewel vrouwen naar schatting zo’n 80 procent van de actieve kerkgangers vormen, hebben zij nog steeds maar amper invloed op de leiding van de kerk.
Daarin schuilt een opvallende paradox. Vrouwen vormen de ruggengraat van de katholieke gemeenschap en het kerkelijke leven, maar de belangrijkste functies blijven grotendeels in handen van mannen.
Paus Franciscus probeerde daar verandering in te brengen door vrouwen meer invloed te geven binnen verschillende kerkelijke organen. Door zijn overlijden bleef dat proces echter onvoltooid. Het is nu afwachten welke koers Leo XIV zal varen.
De positie van vrouwen is daarmee slechts een van de vraagstukken waar de kerk zich de komende jaren over zal moeten buigen. Ook zal moeten blijken of de voorzichtige opleving onder jongeren doorzet. Zeker is wel dat Leo XIV straks een ander katholiek Spanje aantreft dan zijn voorganger vijftien jaar geleden.
Paus Leo XIV naar Spanje: data, programma en betekenis van het historische bezoek