Else Beekman
De Mar Menor krijgt er een nieuw wapen bij in de strijd tegen vervuiling. Het Spaanse ministerie voor Ecologische Transitie heeft groen licht gegeven voor twee groene waterfilters bij Los Alcázares en El Albujón (Cartagena). Ze moeten voorkomen dat nitraten uit het grondwater in de grootste zoutwaterlagune van Europa terechtkomen en vormen onderdeel van de ‘Groene Gordel’ rond de grote binnenzee in de regio Murcia.
De vervuiling vindt zijn oorsprong in het landbouwgebied rond de Mar Menor. Na jarenlange bemesting zijn nitraten diep het grondwater binnengedrongen. Dat grondwater stroomt uiteindelijk door naar de lagune. De nieuwe filters pompen dat grondwater op en zuiveren het voordat het de lagune instroomt en schade aan kan richten.
De installatie bij El Albujón telt 33,4 hectare, acht nieuwe putten en heeft een pompcapaciteit van 1,1 miljoen kubieke meter per jaar. Het gezuiverde water stroomt af naar de rambla del Albujón. De installatie bij Los Alcázares is met 11 hectare kleiner en krijgt een plek naast de plaatselijke waterzuivering. Deze verwerkt tot 390.000 kubieke meter per jaar. De installaties samen kunnen tot 1,5 miljoen kubieke meter water per jaar behandelen, zo meldt het Spaanse minsterie van Milieu MITECO.
Zo werkt het filtersysteem
Het systeem werkt in lagen. Het water gaat eerst door biologische filters en wordt daarna door de nieuwe groene filters geleid. Vervolgens komt het in een kunstmatig moerasgebied terecht. Deze stap moet het oorspronkelijke Middellandse Zee-landschap terugbrengen met zilte vlaktes met planten als tamarisken, dwergpalmen en zeealsem. Dat is het soort habitat rond de Mar Menor dat nu grotendeels is verdwenen. Met deze behandeling denkt het ministerie tot 97,5% van de nitraten uit het water te kunnen halen. Een bonus is dat er een verzilt weiland terugkomt bij Los Alcázares, een type habitat dat beschermd is en zeer zeldzaam is geworden in de regio.
Beide installaties draaien op eigen stroom. El Albujón krijgt 88 zonnepanelen, Los Alcázares 44. Zodoende is voor de nieuwe installatie geen aansluiting op het elektriciteitsnet nodig.
Voor de goedkeuring van het systeem om de zoutwaterlagune te redden van de kwalijke gevolgen van nitraatvervuiling was inbreng van bijna dertig overheidsdiensten en belangenorganisaties nodig. Het definitieve plan stelt bovendien meer dan dertig voorwaarden aan de bouw en het gebruik. Volgens waterportaal e goedkeuring kwam er na inbreng van bijna dertig overheidsdiensten en belangenorganisaties, en de definitieve verklaring stelt meer dan dertig voorwaarden aan de bouw en het gebruik. Publicatie in het Spaanse staatsblad volgt binnenkort, aldus watersectorportaal iAgua.
Onderdeel van een langer traject
Los Alcázares en El Albujón zijn de eerste twee filters die binnen het bredere plan voor een groene gordel rond de Mar Menor goedkeuring krijgen. Dezelfde soort installaties staan gepland onder meer bij San Pedro del Pinatar en Bocarrambla. Verder wordt in El Carmolí al gewerkt aan het herstel van de natuur langs de oevers.
Een lagune met eigen rechten
Mar Menor, een uniek ecosysteem dat tegelijkertijd belangrijk is voor het toerisme in de regio, was jarenlang in gevaar. In 2016 kleurde het water groen door een explosieve algengroei, die het grootste deel van de onderwaterplanten verstikte. Drie jaar later volgde massale vissterfte na hevige regenval waardoor nitraatrijk water de lagune in stroomde en het zuurstofgehalte instortte. In augustus 2021 gebeurde dat hetzelfde met duizenden dode vissen en schaaldieren die aanspoelden. Opnieuw was zuurstofgebrek als gevolg van diezelfde nutriëntenbelasting uit de landbouw de oorzaak. Die opeenstapeling van crises zorgde in 2022 voor een unicum: Mar Menor kreeg toen als eerste ecosysteem van Europa een eigen rechtspersoonlijkheid. Deze wet, Ley 19/2022, was het resultaat van een burgerinitiatief van duizenden Spanjaarden om de lagune tegen verdere vervuiling te beschermen. Mar Menor kan nu zelf als partij optreden in de rechtbank en deed dat al eens in een rechtszaak tegen illegale lozingen door een landbouwbedrijf.