Else Beekman
Spanje wil veel strenger gaan bouwen in gebieden waar overstromingen kunnen voorkomen. Ondergrondse parkeergarages, kelders en andere ruimtes beneden straatniveau worden daar verboden. In de gevaarlijkste zones mag straks mogelijk helemaal geen nieuwe woningbouw meer komen.
De regering werkt aan nieuwe regels na de verwoestende dana van oktober 2024 in de provincie Valencia. Bij die ramp kwamen meer dan 230 mensen om het leven. Straten veranderden binnen korte tijd in kolkende rivieren en complete woonwijken kwamen onder water te staan.
Volgens het ministerie voor Ecologische Transitie hebben de huidige regels niet genoeg voorkomen dat er werd doorgebouwd op kwetsbare plekken. Niet alleen woningen, maar ook parkeergarages en belangrijke voorzieningen kwamen terecht in gebieden waar bij noodweer grote hoeveelheden water doorheen kunnen stromen.
Niet ieder overstromingsgebied is hetzelfde
In het wetsvoorstel wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende risicogebieden. Er zijn gewone overstroombare zones en zogenoemde zonas de flujo preferente. Dat zijn plekken waar water bij een overstroming met veel kracht en snelheid langs stroomt.
In al bebouwde gebieden waar overstromingsgevaar bestaat, blijft woningbouw in principe mogelijk. Daar komen wel stevige voorwaarden aan. Woonruimtes moeten minstens een meter boven het hoogst verwachte waterpeil liggen. Kelders, ondergrondse garages en andere ruimtes onder het maaiveld zijn niet meer toegestaan.
In de gevaarlijkste stromingszones gaat de regering nog een stap verder. Daar mogen binnen bestaande stedelijke gebieden geen nieuwe woonbestemmingen meer worden toegevoegd. Nieuwe woonwijken of appartementencomplexen worden er daarmee vrijwel uitgesloten.
Op landelijk en nog onbebouwd terrein binnen deze zones geldt in principe een volledig bouwverbod. Alleen ingrepen die het overstromingsrisico juist verkleinen, kunnen nog worden toegestaan.
Ook buiten de bebouwde kom gelden in gewone overstromingsgebieden al beperkingen. Nieuwe winkelcentra, overdekte sportcomplexen en campings mogen daar bijvoorbeeld niet zomaar worden aangelegd.
Garages kunnen in minuten vollopen
Dat ondergrondse ruimtes zo nadrukkelijk worden verboden, is geen toeval. Bij recente overstromingen bleken parkeergarages en kelders bijzonder gevaarlijk. Ze kunnen in korte tijd vollopen, terwijl uitgangen geblokkeerd raken en de stroom uitvalt.
Mensen proberen bovendien vaak op het laatste moment hun auto weg te halen. Juist dan kan de situatie razendsnel omslaan. Tijdens de dana in Valencia leidde dat op meerdere plekken tot levensgevaarlijke situaties.
Bestaande gebouwen hoeven overigens niet te worden gesloopt. Wel wil de regering dat ze beter worden beschermd. Dat kan bijvoorbeeld met waterdichte deuren, tijdelijke waterkeringen en terugslagkleppen die voorkomen dat water via het riool naar binnen komt. Ook kan het nodig zijn om elektrische installaties hoger in het gebouw te plaatsen.
Overstromingsrisico zichtbaar bij verkoop
Wie een woning in een risicogebied verkoopt, moet dat volgens het voorstel voortaan duidelijk melden. Het overstromingsgevaar moet worden opgenomen in de notariële akte en in de officiële registratie van het perceel.
Minister Sara Aagesen van Ecologische Transitie benadrukte dat zo’n vermelding niet betekent dat een huis onbewoonbaar is. Kopers moeten vooral vooraf weten welk risico bij de woning hoort.
Die informatie kan wel gevolgen hebben voor de waarde van een huis of stuk grond. Ook banken en verzekeraars kunnen het risico meewegen bij een hypotheek of verzekering.
Miljoenen mensen wonen in kwetsbare gebieden
In Spanje wonen naar schatting 2,7 miljoen mensen in een gebied waar overstromingen kunnen voorkomen. Ongeveer 700.000 van hen wonen in een zone met een hoog risico.
Overstromingen kosten jaarlijks gemiddeld twintig tot vijfentwintig mensen het leven. Ze behoren ook tot de natuurrampen die in Spanje de meeste economische schade veroorzaken.
De regering wil daarnaast voorkomen dat eerdere rampen na verloop van tijd uit het collectieve geheugen verdwijnen. Daarom moet er een nationale catalogus komen van historische overstromingen. Gemeenten worden ook verplicht om zichtbaar te maken hoe hoog het water bij eerdere rampen heeft gestaan.
Dergelijke markeringen bestaan op sommige plaatsen al. Straks moeten ze bewoners blijvend herinneren aan wat er in hun straat of wijk kan gebeuren.
Plannen zijn nog niet definitief
Het wetsvoorstel ligt eerst ter inzage. Burgers, gemeenten, bedrijven en andere betrokkenen kunnen erop reageren. Daarna kan de tekst nog worden aangepast voordat die naar de Raad van State en uiteindelijk de Ministerraad gaat.
De regels zijn dus nog niet van kracht. Toch is het voorstel nu al relevant voor mensen die een huis in Spanje hebben of er een willen kopen. Vooral in kustgebieden, rivierdalen en laaggelegen woonwijken kan het overstromingsrisico gevolgen hebben voor verbouwingen, nieuwbouw, verzekeringen en de waarde van vastgoed.
Wie een woning op het oog heeft, doet er daarom goed aan niet alleen naar het uitzicht, de afstand tot zee en de bouwkundige staat te kijken. Ook de ligging op de officiële overstromingskaarten wordt steeds belangrijker.