Else Beekman
Spanje haalt recordbedragen op via belastingen en Europese fondsen, maar investeert structureel te weinig in zijn spoorwegnet. De dodelijke treinramp bij Adamuz, met 45 slachtoffers, maakt pijnlijk duidelijk hoe jarenlange verwaarlozing en uitstel het systeem onder druk zetten.
De treinramp in Adamuz (Córdoba), waarbij een trein van Iryo ontspoorde, kwam voor ingewijden niet helemaal onverwacht. Machinistenvakbonden zoals SEMAF uitten al maanden zorgen over trillingen op het traject. Hun meldingen bereikten zelfs het parlement, maar bleven onbeantwoord. Getuigen bevestigen dat het traject eerder al voor onrust zorgde. Journalist Ana Cabanillas voelde enkele uren voor het ongeluk nog een opvallend balansprobleem tijdens haar rit.
Structureel tekort door politieke impasse
Journalist Antonio Naranjo wees in het radioprogramma Herrera en COPE op zowel tijdelijke als structurele verwaarlozing. Spanje wordt nog steeds bestuurd op basis van de staatsbegroting uit 2023. Het lukt het huidige kabinet niet een nieuwe door het parlement te krijgen. Daardoor blijven langetermijninvesteringen in infrastructuur uit.
Cijfers van onder andere de Fundación BBVA, het Instituto Valenciano de Investigación Económica en SEOPAN tonen aan dat Spanje een investeringsachterstand van 150 miljard euro heeft. Slechts 25% van het infrastructuurbudget gaat naar uitbreiding. De rest wordt besteed aan minimaal onderhoud van verouderde netwerken.
Budgetten dalen, risico’s stijgen
De cijfers laten weinig ruimte voor twijfel. In 2008 investeerde Spanje nog 6 miljard euro in het spoor. Inmiddels is dat teruggelopen tot 4 miljard per jaar. En dat terwijl het gebruik sterk is toegenomen. Alleen de lijn Madrid-Sevilla kreeg recent 700 miljoen voor renovatie. Precies daar vond het ongeluk plaats.
Zoals Antonio Naranjo het krachtig samenvatte, rijst de vraag: waar is het geld gebleven? Ondanks de hoge belastinginkomsten en Europese steun lijkt het probleem niet het geld, maar het gebrek aan prioriteit.
Overbelaste infrastructuur door liberalisering
Parallel aan de dalende budgetten is sinds de liberalisering van het spoorvervoer wel het aantal treinen en reizigers fors toegenomen. Nieuwe aanbieders zoals Ouigo en Iryo zorgen voor scherpe prijsconcurrentie, maar belasten het netwerk zwaar. Het gevolg: achterstallig onderhoud, storingen en verouderd materieel dat niet tijdig wordt vervangen.
Minister van Transport Óscar Puente gaf in september vorig jaar toe dat “problemen op het spoor normaal zullen zijn“. Hij wees toen op het deels verouderde en deels gloednieuwe materieel. Dat zou volgens hem tot complicaties leiden. Opvallend genoeg stelde hij een jaar eerder nog dat Spanje “het beste moment uit zijn spoorweggeschiedenis beleeft”.
Ook opmerkelijk in dit verband is dat hij daags na de ramp in Adamuz Puente naar klachten van machinisten over de sporen verwees als ‘gebruikelijke incidenten’, die via verschillende systemen worden opgevolgd en volgens hem geen aanwijzing voor onveiligheid vormen. Herhaaldelijk ontkende hij deze week dat het ongeluk te wijten zou zijn aan gebrekkig onderhoud of een tekort aan investeringen. Daarentegen sprak hij van een ‘complex probleem’ dat ‘nooit eerder in het net is voorgekomen’.
Onderzoek versnelt en focus ligt op spoorbreuk
Inmiddels heeft de Guardia Civil het eerste onderzoeksrapport naar de oorzaak van de ramp overhandigd aan de rechter in Montoro. Het dossier bevat o.a. de zwarte dozen, 2.500 foto’s en de verklaring van de Iryo-machinist. Er is gevraagd om het onderzoek voorlopig geheim te verklaren. Slachtoffers en andere partijen zouden dan minstens een maand geen inzage krijgen.
Een eerste analyse wijst op metaalmoeheid in spoorstaaf 1, waar een opvallend zuivere breuk is gevonden. Mogelijk liet deze breuk al sporen na op eerdere passerende treinen. Het segment wordt op 27 januari onderzocht in een laboratorium in Madrid. Daarbij zijn onder anderen de CIAF, de Guardia Civil en een rechter aanwezig.
Een deel van het onderstel van het Iryo-treinstel werd 270 meter verderop teruggevonden in een riviertje. Dat onderstreept volgens experts de kracht van het ongeluk. De autoriteiten benadrukken het belang van een sluitend forensisch onderzoek. Zeker gezien het hoge dodental.
Staking in aantocht
De treinrampen in Adamuz (Córdoba), Gelida (Barcelona) en Cartagena (Murcia) hebben de spanningen verder opgevoerd. Machinisten kondigen stakingen aan op 9, 10 en 11 februari. Ze protesteren tegen onveilige sporen en lastige arbeidsomstandigheden.