Else Beekman
Torremolinos heeft donderdagavond de vernieuwde Plaza de La Nogalera geopend. Voor 3,2 miljoen euro is het plein omgetoverd tot een groene, schaduwrijke ontmoetingsplek geïnspireerd op de zee. De opening ging gepaard met een avond vol muziek, cultuur en gratis activiteiten in het centrum.
Burgemeester Margarita del Cid onthulde het plein met pergola’s, schaduwplekken, mediterrane beplanting, verlichting en waterelementen. Het ontwerp is van twee architecten uit Málaga: Vargas García en Ana Baena Azuaga van architectenbureau Varba. Ook de omliggende straten Emilio Esteban, Antonio Girón en een deel van de Cauce werden aangepakt.
Feestelijke opening
De opening ging gepaard met een breed programma door het hele centrum, vanaf 19.00 uur. Op het plein zelf waren er vijf kinderworkshops geïnspireerd op “Een midzomernachtdroom”, een optreden van Jassy Ojeda en twee dj’s onder de noemer “Recreo”. De Calle San Miguel kreeg speciale versiering, op de Plaza de Andalucía was een markt met muzikale animatie, en ook op de Pasaje Pizarro, Calle Cauce en Calle Antonio Girón klonk muziek.
Op de Plaza Costa del Sol trad het LGBTI-koor van Torremolinos op, samen met Lucía Barroso met “The Royal Family” en danser-choreograaf Manuel Roldán. Op de Avenida Palma de Mallorca was er een modeshow met lokale ondernemers en live kappersdemonstraties. Door het hele centrum trok bovendien rondreizende animatie met tien fantasiefiguren met een bloemen- en magisch thema.
Pergola’s, groen en water als ontwerpprincipe
Het uitgangspunt van het ontwerp is de identiteit van Torremolinos als kustplaats. De architecten wilden kenmerken van de Middellandse Zee naar het stadscentrum verplaatsen: beweging, onregelmatigheid, frisheid, weerspiegeling en een voortdurende wisselwerking tussen vaste en vloeiende elementen. Die overgangszone waar de zee het land ontmoet, oprukt en weer terugtrekt, is terug te zien in de organische lijnen, de pergola’s, de beplanting, de fonteinen en de avondverlichting.
Overdag zorgen de pergola’s vooral voor schaduw en bakenen ze zitplekken af. ’s Avonds neemt de verlichting het over en krijgt het plein een heel andere, tweede identiteit.
Groene long bij het station
Het plein ligt naast het treinstation en vormt daardoor een van de eerste indrukken voor bezoekers die met de trein aankomen. Die ligging heeft de herinrichting mede bepaald, met extra aandacht voor groen, schaduw en decoratie.
De beplanting bestaat vooral uit mediterrane struiken met een natuurlijke uitstraling, die zorgen voor variatie in hoogte, textuur en beweging. Doordat het spoortunnel dicht onder de oppervlakte ligt, was grootschalige boombeplanting niet overal mogelijk. Bestaande bomen bleven daarom behouden en er kwamen palmbomen bij, aangevuld met verhoogde plantenbakken op plekken waar de ondergrond geen ruimte bood voor bomen.
Diezelfde spoorinfrastructuur bepaalde ook hoe de schaduwplekken zijn vormgegeven. In plaats van één groot overkapping met zware pilaren en funderingen, koos het ontwerpteam voor lichte pergola’s met kleinere, ondiepere funderingen, omdat de ondergrond door de spoortunnel maar beperkt belastbaar is.
Rol voor water
Water speelt ook een rol: een langgerekte fontein zorgt voor beweging, weerspiegeling en verkoeling, terwijl een “droge” fontein met waterstralen en licht dienstdoet als speelplek. Een geplande waterval van elf meter lang en zeven meter hoog ging niet door vanwege de belastingslimieten van de spoorbrug waarover de treinen rijden.
Bij het ontwerp is ook gelet op duurzaamheid: mediterrane planten die weinig water nodig hebben, duurzame materialen, hergebruikt water voor de fonteinen en dimbare LED-verlichting die het energieverbruik beperkt.
Het project maakt deel uit van het Plan voor Toeristische Duurzaamheid “Torremolinos, Paraíso Inteligente” en wordt gefinancierd met Europese Next Generation EU-fondsen.
Van spoorterrein tot hart van de LGBTI-scene
De plek heeft een lange geschiedenis. Waar nu het plein ligt, liep ooit – sinds de opening van het station in 1916 – gewoon het spoor. Pas na de aanleg van de spoortunnel, tussen 1971 en 1975, kwam er ruimte voor een echt openbaar plein.
Het plein luisterde niet altijd naar de naam Plaza de La Nogalera. In eerste instantie heette het plein Plaza Jesús Santos Rein, naar een voormalige directeur-generaal Vervoer. Pas in 2015 kreeg het zijn huidige naam, ontleend aan het gelijknamige complex verderop: het gebouw dat architect Antonio Lamela in 1966 optrok. Dat gold destijds als het eerste grote luxeproject van de Costa del Sol, met 448 appartementen en winkelgalerijen.
Nog verder terug in de tijd was het gewoon landbouwgrond, met een beekje dat de plaatselijke watermolens draaiende hield en waar het vee kwam drinken. In de jaren vijftig streek hier de jaarlijkse kermis neer. En in de jaren zestig kreeg de plek de bijnaam “het Montmartre van Torremolinos”, vanwege alle kunstexposities die er werden gehouden.
Wat vooral blijft hangen: La Nogalera is al decennialang een van de bekendste ontmoetingsplekken voor de LGBTI-gemeenschap in Zuid-Europa. Die reputatie kreeg in 2014 een pijnlijk keerpunt, toen de toenmalige burgemeester een benefietoptreden van drag artiesten op het plein verbood. De protesten die daarop volgden, groeiden uit tot wat nu de “Internationale Dag van het Travestisme en de Solidaire Trots” heet.