Judith Goeree
Het is voor veel buitenlanders even wennen als ze in Spanje gaan wonen, al die mensen met twee achternamen. Hoe zit dat? En welke achternaam krijgen kinderen bij hun geboorte?
In het kort
- In Spanje hebben mensen meestal twee achternamen: één van de vader en één van de moeder.
- Kinderen krijgen doorgaans de eerste achternaam van beide ouders.
- Sinds 2017 mogen ouders zelf bepalen welke achternaam voorop komt.
- Bij een huwelijk verandert de achternaam van partners in Spanje niet.
In Spanje draagt vrijwel iedereen twee familienamen. De eerste komt traditioneel van de vader en de tweede van de moeder. Dit systeem is diep verankerd in de Spaanse administratieve en sociale tradities en verschilt duidelijk van dat in veel andere Europese landen, waar vaak slechts één achternaam wordt gebruikt.
Hoe werkt het systeem van twee achternamen in Spanje?
Een kind krijgt in Spanje normaal gesproken de eerste achternaam van beide ouders.
Een voorbeeld:
- Vader: García López
- Moeder: Martínez Ruiz
- Kind: García Martínez
Bij de volgende generatie wordt opnieuw alleen de eerste achternaam van elke ouder doorgegeven. Daardoor verandert de combinatie in elke generatie.
Dit systeem maakt het makkelijker om beide familielijnen te herkennen. In officiële documenten, op identiteitskaarten en in administratieve procedures worden altijd beide achternamen gebruikt.
Historische achtergrond
Het gebruik van twee achternamen ontstond geleidelijk tussen de late middeleeuwen en de vroegmoderne tijd. Families begonnen naast de familienaam van de vader ook die van de moeder te gebruiken om afstamming en erfopvolging duidelijker te maken.
Later werd deze praktijk algemeen en uiteindelijk officieel vastgelegd in de burgerlijke stand, die in Spanje in de negentiende eeuw werd ingevoerd.
Door de eeuwen heen werd het gebruik van twee achternamen zo een vast onderdeel van de Spaanse identiteit.
Welke achternaam krijgt een kind?
Traditioneel stond de achternaam van de vader op de eerste plaats. Dat veranderde in 2017. Sindsdien moeten ouders zelf beslissen in welke volgorde de achternamen van hun kind worden geregistreerd.
Komen ouders er niet uit, dan bepaalt de ambtenaar van de burgerlijke stand de volgorde. De naam van de vader heeft dus niet langer automatisch voorrang. Volgens het Spaanse ministerie van Justitie moest deze wijziging zorgen voor “absolute gelijkheid tussen ouders”.
In de praktijk verandert er echter weinig. Volgens cijfers uit 2024 kiest slechts ongeveer 0,5 procent van de ouders ervoor om de achternaam van de moeder als eerste te plaatsen.
Wat gebeurt er bij een huwelijk?
In tegenstelling tot veel andere landen veranderen mensen in Spanje doorgaans niet van achternaam wanneer ze trouwen.
Een vrouw behoudt haar eigen achternamen en neemt die van haar partner niet over. Ook mannen veranderen hun naam niet.
Dat betekent dat de familienaam van een vrouw gedurende haar hele leven hetzelfde blijft. De achternamen van kinderen worden dus niet beïnvloed door het huwelijk van de ouders.
De tweede achternaam vaak minder zichtbaar
Hoewel beide namen officieel even belangrijk zijn, krijgt de eerste achternaam in het dagelijks gebruik vaak de meeste aandacht. Veel mensen gebruiken bijvoorbeeld alleen hun eerste achternaam in informele situaties.
Toch kan de tweede naam een bijzondere betekenis krijgen. Dat blijkt uit een recente reportage van de krant El País over journalist Joan Serra Carné. Hij ondertekende vroeger zijn artikelen met alleen zijn eerste achternaam. Toen zijn vader ziek werd, besloot hij ook zijn tweede achternaam te gebruiken als eerbetoon aan zijn moeder, die intensief voor hem zorgde.
Sindsdien tekent hij altijd met beide namen: Serra Carné. Volgens hem is het een kleine manier om zichtbaar te maken wat zijn moeder heeft gedaan.
Eerbetoon aan moeders
Het onderwerp kreeg rond Internationale Vrouwendag extra aandacht. Bij de Spaanse krant Diario de Sevilla besloten redacties tijdelijk een andere vorm van ondertekening te gebruiken: journalisten schreven hun naam met alleen de initiaal van de vaderlijke achternaam en de volledige achternaam van de moeder.
De actie was bedoeld als symbolisch eerbetoon aan moeders en aan de rol van vrouwen in de samenleving. Volgens de redactie wilden ze zo aandacht vragen voor vrouwen die vaak onzichtbaar blijven, bijvoorbeeld doordat zij meer onbetaalde zorgtaken uitvoeren.
Achternaam als familietraditie
Soms kiezen ouders er bewust voor om de achternaam van de moeder op de eerste plaats te zetten. In de reportage van El País vertelt een vader, onder een fictieve naam, dat zijn partner dit voorstelde omdat haar familienaam bijna niet meer voorkomt. In hun regio droegen nog maar vijftien mensen die achternaam en er was slechts één familie met die naam. Om te voorkomen dat de naam zou verdwijnen, besloten zij die voorop te zetten bij hun dochter.
Cultureel verschil
Het Spaanse systeem kan voor buitenlanders ingewikkeld lijken, maar het heeft ook voordelen. Beide familielijnen blijven zichtbaar en het is vaak eenvoudiger om genealogische verbanden te herkennen.
Tegelijkertijd laat het debat over de volgorde van achternamen zien dat ook deze traditie mee evolueert met maatschappelijke veranderingen, zoals het streven naar meer gelijkheid tussen mannen en vrouwen.
Geldt dit ook voor buitenlandse ouders?
Ga je in Spanje wonen of krijg je er een kind, dan krijg je vaak met het systeem van twee achternamen te maken. Voor Spaanse kinderen is het standaard dat zij de eerste achternaam van beide ouders krijgen.
Voor buitenlandse ouders kan echter het naamrecht van hun eigen land blijven gelden. Nederlanders volgen meestal het Nederlandse naamrecht. Sinds 2024 mogen ouders in Nederland ook kiezen voor een dubbele achternaam, bijvoorbeeld een combinatie van die van beide ouders. Het Nederlandse systeem blijft echter anders dan het Spaanse, waar twee achternamen al eeuwen de standaard zijn.