Wat komt er na de euro?

Dat schrijft econoom Edward Hughes in onverholen woorden. Is de huidige crisis dan niet al gek genoeg? Edward Hughes, een Brits-Catalaanse macro-econoom, is bekend om zijn scherpzinnige analyses en scherpe pen. In spitse, goed gedocumenteerde bewoordingen onthult hij verbanden die velen onbekend bleven. In april voorspelde hij dat een gecompliceerde samenloop van politieke en economische omstandigheden niet alleen voor de eurozone maar zeker ook voor Spanje onvoorziene gevolgen zou kunnen krijgen.

Publieke opinie

Hij kon toen nog niet weten welke uitwerking de onthulling van wereldwijde afluisterschandalen in Amerika en Europa zou hebben op de burgerij met hun bijhorende politieke fracties. Dat weten we nog altijd niet precies. De publieke opinie bestaat in deze dagen uit twee groeperingen: degenen die op de hoogte willen blijven en de nog altijd grote groep die er geen idee van heeft wat zich werkelijk op de wereld afspeelt. Tot de laatste groep behoort ook een aanzienlijk deel van het ambtelijk en politiek apparaat.

“Way of Live”

In zijn artikel “Beyond their ken” uit april verdenkt Hughes de Spaanse regering en in het bijzonder president Mariano Rajoy ervan “geen idee” te hebben van de omvang van de Spaanse crisis, die hij liever een “way of life” zou willen noemen. Hughes schrijft: “Nu duidelijk is geworden dat de huidige mix van politieke maatregelen niet werkt en met het oog op het toenemend aantal “platformen” dat zich danig teweerstelt, grabbelt hij [Rajoy] maar her en der rond op zoek naar een vijgeblad voor zijn politiek om daarmee voor hem de nachtmerrie te beëindigen”.

Op hol geslagen paarden

Niet iedereen is van dit politieke grabbelwerk gediend. Uit een enquete, afgedrukt in het dagblad “El Mundo” blijkt, dat amper 10% van de Spanjaarden gepruts van de hand wijst. Daarentegen gaf 72% van de ondervraagden (gemakshalve?) de regering liever een blanco cheque om naar goeddunken te handelen. Vraag is dan ook of het gezegde: “inspraak zonder inzicht leidt tot uitspraak zonder uitzicht” niet door die enquete en de stelling van Hughes over politieke vijgebladen wordt bevestigd? Lijkt het besturen van de eurozone niet veel meer op het koetsieren van een stel op hol geslagen paarden? Bestaat er in feite een twee-sporen maatschappij met mensen die van de hoed en de rand weten en zij die zelfs niet eens vermoeden dat een hoed bestaat?

Prutsers

Wie dagelijks de veelheid van informatiebronnen over Europa vergelijkt, kan begrijpen dat nu, ruim 5 jaar in de crisis, de zich tot de professionele politiek rekenende kringen en de hen omringende ‘elites’ zichzelf hebben gedevalueerd tot een hoogst ongeloofwaardige klasse van mogelijk goedwillende prutsers, die nog slechts door matig bestuurlijk knip- en plakwerk opvalt.

Van maatschappelijke empathie is allang geen sprake meer. De werkloosheid in Europa stijgt nog altijd. Te onderscheiden landsbelangen werden jarenlang opgeofferd aan een schier religieuze gedrevenheid om “eenheid” in Europa voor te wenden. De euro werd daardoor het symbool van een geestesgesteldheid uit post-feodale tijden, zonder een enkel toekomstperspectief te kunnen bieden. Iemand moet zoiets hebben kunnen weten.

Berusting

Hoe men het wendt of keert, de nieuwe Spaanse levensstijl met berusting in bijna permanente, fundamenteel onoplosbare crises biedt geen werkelijk perspectief. Niets zal erdoor “beter” gaan. Noch voor jongeren, noch voor ouderen, die beide hoe langer hoe meer hun stempel op Europa gaan drukken. Angst voor buitenlanders staat haaks op de noodzaak per maand honderdduizenden van buiten Europa binnen te halen om het uit zijn voegen barstende, deels zelfs geprivatiseerde, daardoor niet voordeliger geworden sociale systeem overeind te houden.

Slogans als ‘solidariteit’ worden misbruikt om de meest onzinnige maatregelen met kostenstijgingen nog enige tijd verdraagbaar te houden. Vlak voor verkiezingen kan men zijn oren beter sluiten voor beloften die a priori nooit kunnen worden waargemaakt.

Onkosten

Is het echter nu wel belangrijk te horen, dat bijvoorbeeld de heer Rajoy alweer jaren geleden periodiek wat geld toegeschoven kreeg door zijn politieke partij om zijn onkosten te betalen? Komt dit elders soms niet voor? Is het in het licht van de diepgang van de crisis wel zo interessant te weten, dat lang geleden zelfs de Spaanse koning werd afgeluisterd door zijn inlichtingendienst? Toen was er nog geen sprake van een “globale oorlog tegen het terrorisme”.

Is het niet veel interessanter te begrijpen dat Amerikanen ALLES konden en kunnen afluisteren om er politici mee te chanteren en naar hun hand te zetten, burgers zonder aanklacht op te pakken en zonder vorm van proces eindeloos te kunnen vasthouden of zelfs te liquideren, om zo hun imperialistische staats- en ondernemingsbelangen “veilig” te kunnen stellen? We hebben het over spionage op globale schaal die niet onderdoet voor de nauwgezette methoden van de Oost-Duitse Stasi in de tijd dat een zekere mevrouw Merkel daar nog een jong meisje was en nog niet, zoals opeens na de Duitse ‘Wiedervereinigung’ bleek, tot het Amerikaans kapitalisme was bekeerd. Niemand stelt beslissende vragen. Bijna niemand bestrijdt bovendien dat ‘Berlijn’ feitelijk Europa regeert en tegelijk te gronde richt. Daarmee ook zichzelf.

“Euro-gekte”

Al deze histories leiden de aandacht af van het grondgegeven van Edward Hughes’ artikel over de gebleken tekortkomingen, maar ook de geestesgesteldheid van het zittende politieke leiderschap in de huidige crisis. Een “euro-gekte” waart rond, want geen zee gaat te hoog om de op politiek niveau infectieus gebleken zelfoverschatting met de euro onder bewijs te stellen.

Om de contradictie van hoog van de toren geblazen ‘succesvolle’ maatregelen tegen de crisis te vergelijken met het actuele politieke uitvoeringsniveau hoeft men slechts te kijken naar de groteske faux-pas over olijfolie op tafels van restaurants, een irrationele strijd tegen menthol-sigaretten en de even schijnheilige als kostbare onzin over maatregelen ter bestrijding van het nagenoeg verwaarloosbare percentage aan CO2 in de atmosfeer. Telkens gaat het om maatregelen die ons geld kosten, zelfs geen voordeel of gemak brengen. Hughes heeft daarom waarschijnlijk gelijk als hij schetsend een vergelijking trekt met een ‘gekkenhuis’.

“De derde golf”

De revolutie in het denken die voor de deur staat werd omstreeks 1979 al voorspeld door Alvin Toffler in diens boek “De Derde Golf”. Daarin beschrijft hij de vorm en omvang van de onwerkbaarheid met te ingewikkeld geworden bestuurssystemen in een globaal netwerkende wereld. De denkfout die Toffler echter maakte betreft zijn veronderstelling, dat er nog altijd genoeg kinderen geboren worden om “economische groei” en daarmee in feite de staatshuishouding in stand te houden.

Implosie van bevolkingsaantallen

Momenteel hoort men weinig meer over “groei” spreken. Dat woord schijnt vervangen te zijn door “het gaat beter”. In de politiek moet men vindingrijk zijn, vooral om kiezers een rad voor ogen te draaien. Edward Hughes was een van de economen die voortdurend aandacht vroeg voor de implosie van bevolkingsaantallen.

De gevolgen ervan beginnen langzaam zichtbaar te worden. Spelende jeugd ontbreekt in steden en dorpen. De financieringsgrondslag voor regeringen komt op los zand te staan. Belastinginkomsten vallen in realiteit steeds meer tegen. Kleine kredieten voor investeringen worden gebruikt om eerdere, overgrote kredieten af te lossen. Privatiseringen blijken eerder een paard van Troje voor de economie te zijn, dan kosten te kunnen sparen en door meer gebruik ook meer belastingen op te brengen. Alleen speculanten en investeerders (banken) hebben er baat bij.

Besturen is vooruitzien

Dat besturen vooruitzien betekent, is veel beleidsmakers in het verleden ontgaan. Vooruitzien werd luidruchtig als motto gebruikt om kortzichtig navelstaren te verbergen. De afrekening daarmee vindt momenteel plaats. Ogen gaan open van degenen die gisteren nog heerlijk droomden over broederschap, eenheid en gelijkheid in hun utopisch Europa.