Else Beekman
De komst van covid-19 zette de wereld op z’n kop. Ook in Spanje; de gezondheidszorg moest binnen een paar weken geherstructureerd worden en de pandemie veranderde zowel het zorgstelsel als de manier van zorgverlening aan de patiënt.
Telegeneeskunde
Telegeneeskunde -online zorg- werd noodzakelijk en werd in een aantal gebieden als proef ingevoerd, het aantal medewerkers in de gezondheidszorg moest omhoog, het budget voor onderzoek moest worden verhoogd, de volksgezondheid moest worden verbeterd.
Covid-19 bracht zowel de tekortkomingen van het systeem aan het licht als relevante vragen voor de toekomst. Daar zijn, een jaar na de afkondiging van de alarmtoestand, nog niet overal antwoorden op, maar die zijn volgens deskundigen wel nodig om bij een nieuwe pandemie niet weer in quarantaine te hoeven gaan. De vijf uitdagingen zijn:
1. Herstructurering van het gezondheidsstelsel
Covid-19 leidde tot overvolle ziekenhuizen waardoor operaties moesten worden uitgesteld en langere wachttijden ontstonden en nog steeds ontstaan. Volgens schattingen van vóór de pandemie bedroegen de wachtlijsten voor een operatie in Spanje ongeveer 170 dagen. Volgens vertegenwoordigers van de gezondheidszorg ‘een typisch voorbeeld van de kwetsbaarheid van een systeem dat al gecrasht was.’
Ook werd duidelijk dat veel mensen uit angst voor besmetting niet naar een ziekenhuis durfden gaan, wat heeft geleid tot een toename van het aantal hartaanvallen of complicaties bij ernstige ziekten -zoals kanker- die ‘te laat zijn gediagnosticeerd’. Gevreesd wordt dat, hoewel het sterftecijfer door covid-19 onder controle is, het virus als ‘een nieuwe griep’ blijft heersen en dat zou kunnen leiden tot een te grote belasting van de eerstelijnszorg.
2. Medewerkers in de gezondheidszorg
De tweede uitdaging betreft de medewerkers in de gezondheidszorg. Vakbonden stellen al jaren aan de kaak dat de zorgsector een van de overheidssectoren is met veel tijdelijke en onzekere contracten en slechte arbeidsomstandigheden. Zij hekelen onder meer ‘de lage lonen en slechtere arbeidsomstandigheden dan in een aantal andere landen’ waardoor veel medici en verplegend personeel hebben besloten om buiten Spanje te gaan werken en te emigreren. Momenteel debatteert het Spaanse Congres over een burgerlijk wetgevingsinitiatief om 130.000 extra verplegers extra aan te nemen.
3. Investering in wetenschap
Onder de beroepsbeoefenaars die emigreren, bevinden zich veel wetenschappers. En juist zij zijn zo essentieel in de strijd tegen een totaal onbekend virus. Om samen met de farmaceutische industrie te blijven werken aan de inzet van innoverende technieken voor de behandeling van ziekten en aan onderzoek naar geneesmiddelen of vaccins. Covid-19 heeft geleid tot innovaties in de Spaanse ziekenhuizen; bijvoorbeeld het gebruik van hyperimmuun plasma, een merkloze therapie die gebaseerd is op humaan bloedplasma, om covid-19 te genezen. Dit project werd uitgevoerd onder leiding van de Stichting voor Biomedisch Onderzoek van het universitair ziekenhuis Hospital Puerta de Hierro Majadahonda in Madrid. Volgens de Spaanse krant El Español waren er per 31 januari jl. meer dan 7.000 therapeutische doses plasma beschikbaar voor zowel steekproefsgewijze klinische proeven als voor observationeel onderzoek, waarbij geen interventie of experimentele behandeling wordt getoetst.
Verder heeft het Instituto de Salud Carlos III, het Spaans onderzoeksinstituut voor volksgezondheid, 129 onderzoekprojecten rondom covid gefinancierd, waarvan er drie betrekking hebben op vaccins waarbij gebruik wordt gemaakt van de RNA-technologie : twee in Catalonië en een derde in Santiago de Compostela in Galicië.
4. Volksgezondheid
Dé hoofdrolspeler tijdens de covid-19 pandemie is de sector gezondheidszorg. ‘Maak de sector sterker’, was zowel de belofte van de regeringen als het pleidooi van degenen die in de gezondheidszorg werken. Voorzitter van de Spaanse Vereniging voor Preventieve Geneeskunde, Volksgezondheid en Hygiëne (SEMPSPH) Rafael Ortí bevestigt dat, als de regering over ‘krachtige’ instrumenten voor preventieve geneeskunde en volksgezondheid had beschikt, dit geleid zou hebben tot het ‘efficiënter’ opsporen van besmettingen waardoor minder mensen in quarantaine hadden hoeven gaan.
Ortí wil dat er, binnen alle gezondheidszorgregio’s, zich twintig mensen bezighouden met preventie. Zij kunnen zich, beweert hij, bezighouden met ‘contactonderzoek, het analyseren van de risicofactoren, het checken of de mensen echt in quarantaine blijven, vaccinaties bijhouden of de informatiesystemen verbeteren.’ Hij stelt ook dat ‘een goed gecoördineerd en toegerust volksgezondheidsstelsel Spanje in staat zou hebben gesteld voorbereid te zijn op een pandemie als de huidige.’ Het ministerie van Volksgezondheid heeft inmiddels het het Staatsbureau voor Volksgezondheid (la Agencia Estatal de Salud Pública) opgericht. Voor dit project heeft het departement van minister van Volksgezondheid Carolina Darias vijf miljoen euro uitgetrokken.
5. Gezondheidszorgtechnologie
De constatering dat veel burgers – uit angst voor besmetting of om risicopersonen te beschermen – een gang naar een huisarts of een gezondheidscentrum vermijden, heeft duidelijk gemaakt dat telegeneeskunde een belangrijke rol speelt.
In Spanje is deze praktijk buiten de particuliere gezondheidszorg (waar zij een pioniersrol vervult) nog niet erg ontwikkeld en dat moet veranderen. Het ministerie van Volksgezondheid heeft Alfredo González benoemd tot secretaris-generaal van Digitale Gezondheid, Informatie en Innovatie. Over zijn projecten is nog weinig bekend, wel dat hij snel een datanetwerk in de cloud wil opzetten en de eerstelijnszorg wil moderniseren. Daarnaast wordt hij verantwoordelijk voor projecten als de analyse van gezondheidsgegevens, de ontwikkeling van digitale gezondheidssystemen.
Leestip: recente reisregels; waar mag in Spanje de komende weken worden gereisd worden?