Else Beekman
Terwijl de huren in heel Spanje blijven stijgen, pakt Baskenland de woningcrisis op een eigen manier aan. Deze maand kocht de regio 510 sociale huurwoningen in San Sebastián terug van investeringsfonds Blackstone. Verder sloopt het een oude gevangenis om daar 400 nieuwe huurwoningen te laten bouwen. Waarom geldt de regio als voorbeeld voor de rest van Spanje?
De van Blackstone teruggekochte woningen staan in de wijk Benta Berri in San Sebastián. Deze werden halverwege de jaren negentig gebouwd als beschermde huurwoningen. Die beschermde status hadden ze gedurende dertig jaar, tot november 2028. Daarna zou de eigenaar de huren vrij mogen vaststellen. De woningen zijn gedurende die jaren enkele malen van eigenaar gewisseld. Nu is Testa Homes, een dochterbedrijf van Blackstone, de eigenaar. Omdat verschillende huurders eerder dit jaar kregen al een brief kregen dat hun contract niet verlengd zou worden, begonnen ze zich te organiseren.
Nu grijpt de Baskische regering in en betaalt ongeveer 100 miljoen euro voor de 510 woningen. Zo blijven ze in het publieke bezit en kunnen de zo’n 1.700 bewoners in hun huis blijven.
Sociaal blijft sociaal in Baskenland
Het probleem in Benta Berri stamt uit het verleden. Baskenland bouwde sinds 1983 108.000 publieke woningen. Veel daarvan verloren na op een gegeven moment hun beschermde status en kwamen op de vrije markt terecht. Maar sinds 2003 blijft elke nieuwe sociale woning voor altijd sociaal. Daardoor heeft de regio nu ruim 68.000 sociale woningen, waarvan meer dan 30.000 huurwoningen.
Ook bij nieuwbouw is Baskenland streng, want gemeenten moeten tot 75 procent van de bouwgrond voor beschermde woningen reserveren. Volgens de Baskische minister van Huisvesting, Denis Itxaso, komt geen enkele Europese regio in de buurt van dat percentage.
Ondanks maatregelen toch woningcrisis
Wat het sociale woningbeleid loopt Baskenland voor op andere Spaanse regio’s. In de afgelopen tien jaar was 26,9 procent van alle opgeleverde woningen in de regio een sociale woning. In Madrid was dat 21,3 procent en in heel Spanje slechts 11 procent. Per duizend inwoners heeft Baskenland ruim drie keer zoveel publieke woningen als het landelijk gemiddelde.
Toch is wonen hier de grootste zorg onder de Basken. In 2024 stonden bijna 100.000 mensen ingeschreven voor een sociale woning. Dat is bijna twee keer zoveel als eerder, terwijl de huren in tien jaar tijd met 31,4 procent stegen.
Itxaso ziet dat het probleem behalve kwetsbare groepen nu ook de middenklasse raakt. “Onze steden verdrijven nu ook mensen met werk, een opleiding en twee salarissen”, zei hij tegen El País.
Wonen op een oud gevangenisterrein
Een van de opvallendste projecten is dat op het terrein van de oude gevangenis Martutene in San Sebastián. Daar worden zo’n 400 beschermde huurwoningen gebouwd. De Spaanse regering en de Baskische regering werken daarvoor samen. Het is de eerste keer sinds 1979 dat het Spaanse ministerie van Huisvesting zelf publieke woningen bouwt in Baskenland. Voordat de bouw kan beginnen, moeten de gevangenen eerst verhuizen naar een nieuw onderkomen in Zubieta en die verhuizing was al eerder vertraagd.
Belastingvoordeel voor betaalbare huur
Vorige week kwamen de regeringspartijen PNV en PSE nog met een belastingpakket waarin een korting zat op de inkomstenbelasting over de huurinkomsten voor mensen die een woning betaalbaar verhuren. Die korting is standaard 30 procent. Dat loopt op tot 75 procent als de huurder jonger is dan 36 jaar en de woning ook nog recent is opgeknapt. Tegelijk gaat de overdrachtsbelasting omhoog vanaf de derde woning. Zo wil de regio voorkomen dat woningen zich ophopen bij een paar grote eigenaren.
Daarnaast betalen eigenaren van leegstaande woningen sinds 2021 een heffing. Kleine verhuurders krijgen juist steun, bijvoorbeeld een verzekering tegen wanbetaling of schade door huurders.
Grote plannen van de Baskische regering tot 2036
Baskenland heeft grote plannen en wil voor 2036 116.000 beschermde woningen hebben en het aantal betaalbare huurwoningen verdubbelen naar 50.000. Ook moeten 350.000 bestaande woningen worden gerenoveerd, bijna een op de drie in de regio.
Omdat daar geld voor nodig is, verdubbelde het departement Huisvesting het eigen budget al van 250 naar 500 miljoen euro per jaar. Itxaso wil daarnaast een fonds met banken en lokale investeerders opzetten, met 2 miljard euro in tien jaar.
Als creatieve oplossing mogen op publieke gebouwen tot twee extra verdiepingen worden gebouwd, goed voor 2.000 appartementen voor jongeren. Leegstaande winkels en bedrijfsruimtes mogen woningen worden. Volgens de regering gaat het om zo’n 7.500 panden.