Else Beekman
De zomer eindigt deze week abrupt. Woensdag stroomt een massa koude poollucht Spanje binnen. Die zorgt voor een fikse temperatuurdaling. De overgang is het best voelbaar in het Cantabrisch gebied. Ondertussen kijken meteorologen ook al verder vooruit en dan zien ze een najaar waarin de Middellandse Zee door recordhoge temperaturen extra brandstof heeft voor hevige stormen.
In het kort
- Woensdag stort de temperatuur in het noorden van Spanje omlaag door een pak poollucht.
- De daling, tot lokaal 8 graden onder de normale waarden, wordt het sterkst gevoeld in Cantabrië en Asturië.
- Ook Catalonië en andere delen van het oosten krijgen wind, onweer en mogelijk stevige buien.
- De Middellandse Zee was deze zomer historisch warm en dat verhoogt het risico op hevige herfststormen.
- Wetenschappers berekenden dat de regen tijdens de dodelijke DANA van Valencia in 2024 zo’n 21% heviger was door klimaatverandering.
- Volgens experts is dit najaar door alle aanwezige ingrediënten vatbaarder voor korte, extreem hevige stormen.
De massa koude lucht komt midden volgende week binnen in Noord-Spanje. Het effect is het ingrijpendst in Galicië, Asturië, Cantabrië en het Baskenland. Daar verwachten weerdeskundigen woensdag en donderdag een aanhoudend en soms stevig regenfront. Met temperaturen die plaatselijk meer dan 8 graden onder de normale waarden voor deze tijd van het jaar komen te liggen.
Ook Catalonië en andere delen van het oosten van het land krijgen te maken met meer wind en onweer, mogelijk met stevige buien. In het centrum en het zuidwesten van Spanje blijft de impact milder. De temperatuur daalt wel, maar minder scherp.
Op zich horen dit soort korte, felle koudeaanvallen aan het einde van de zomer bij het normale weerspatroon richting het najaar. Vorige week trok al een vergelijkbaar systeem over het land. Na donderdag trekt het hogedrukgebied naar verwachting weer bij, en komt tegen het weekend opnieuw warmer weer terug. Het is dus geen definitief einde van de zomer maar eerder een voorproefje van de herfst.
De Middellandse Zee is dit jaar extreem warm
Wat dit najaar spannender maakt dan andere jaren, is de temperatuur van de Middellandse Zee. Die lag deze zomer historisch hoog. Wetenschappers van het Centro de Estudios Ambientales del Mediterráneo (CEAM) meten al jaren een opwarming, maar dit jaar braken de grafieken opnieuw records. Op sommige momenten in juni lag de temperatuur in de Golf van Lion meer dan 8 graden boven het gemiddelde van 1991-2020. Volgens Mercator Ocean was juli de warmste maand ooit gemeten aan het zeeoppervlak van de Middellandse Zee.
Een warmere zee verdampt sneller en die extra vochtigheid is precies het ingrediënt waar herfststormen op drijven. Klimaatfysicus Carmen Llasat van de Universiteit van Barcelona zegt in InfoLibre dat daardoor de omstandigheden voor extreem hevige stormen ideaal zijn. Waarmee het nog niet zeker is dat dit jaar meer DANAs of gota fría’s Spanje zullen teisteren, voegt ze toe. September tot november is traditioneel de periode waarin de Spaanse Middellandse kust de zwaarste stormen te verduren krijgt. Ook benadrukt zij dat niet alle stortregens door DANA’s worden veroorzaakt. Een depressie, ook wel lagedrukgebied genoemd, kan net zo hevig uitpakken.
Ook andere experts zien meer ‘brandstof’ voor stortbuien
Haar inschatting wordt breed gedeeld door andere experts. AEMET-woordvoerder Luis Bañón legt uit dat een warmere Middellandse Zee meer waterdamp de lucht in stuurt, wat zorgt voor extra “brandstof” voor efficiënte neerslag. Wel benadrukt hij dat de zeetemperatuur op zichzelf geen stormen veroorzaakt.
Ook een onderzoek van de Universidad de Valladolid en AEMET, gepubliceerd in Nature Communications, wijst in dezelfde richting Onderzoekers herberekenden de DANA van Valencia van 29 oktober 2024 onder de huidige klimaatomstandigheden en vergeleken die met een scenario zonder de opwarming die de mens veroorzaakt heeft. Daaruit bleek dat de neerslag over zes uur zo’n 21 procent heviger uitviel, dat het gebied met meer dan 180 liter per vierkante meter regen zo’n 55 procent groter was, en dat het totale watervolume boven het stroomgebied van de Júcar ongeveer 19 procent hoger uitkwam dan in het scenario zonder klimaatverandering. Bij kortstondige, hevige buien was het effect nog sterker. Het had gemiddeld zo’n 20 procent meer intensiteit per graad opwarming. Dat was ruim boven wat men zou verwachten op basis van alleen de toename van waterdamp in de lucht.
Ook verder terug in de tijd is het patroon zichtbaar zo blijkt uit onderzoek van het Imedea-instituut (CSIC-UIB) op Mallorca. Zij toonden aan dat de extreem hoge zeewatertemperatuur, destijds tot 5,5 graden boven normaal, in september 2023 een directe rol speelde bij het uitgroeien van storm Daniel tot de dodelijkste mediterrane cycloon ooit gemeten. Ook toen zorgde het warme water voor extra vocht in de lucht, met ongekende regenval tot gevolg.
De les van oktober 2024
Experts wijzen naar de verwoestende dana van 29 oktober 2024 in Valencia als voorbeeld van wat er kan gebeuren wanneer koude lucht vanaf de Atlantische Oceaan tegen een warme, vochtige luchtmassa boven zee botst. Een studie van Carlos Calvo-Sancho concludeerde dat de neerslag toen 20,6 procent heviger uitviel door klimaatverandering. Bovendien kwam 78 procent van het vocht achter die storm rechtstreeks uit de opgewarmde Middellandse Zee.
Niemand kan nu al voorspellen of, waar of wanneer een vergelijkbare storm dit najaar toeslaat. Dat hangt sterk af van waar precies de koude luchtstromen vandaan komen. Maar de ingrediënten zijn voorhanden. Houd dus goed het weerbericht in de gaten, als je in de herfst naar Spanje reist, zeker rond de Middellandse Zeekust.