Judith Goeree
De vroege hittegolf die eind juni grote delen van West-Europa, waaronder het Spaanse vasteland en de Balearen, in zijn greep hield, zou vijftig jaar geleden vrijwel onmogelijk zijn geweest. Dat concludeert World Weather Attribution (WWA), een internationaal wetenschappelijk samenwerkingsverband dat onderzoekt welke rol klimaatverandering speelt bij extreme weersomstandigheden.
Onderzoekers vergelijken hitte met 1976
Het onderzoek van World Weather Attribution vergelijkt de recente hittegolf met dezelfde weersituatie in een klimaat van vijftig en ruim twintig jaar geleden. Met behulp van klimaatgegevens en modellen berekende het team onder leiding van Theodore Keeping, verbonden aan het Centre for Environmental Policy van Imperial College London, hoeveel warmer deze hittegolf is geworden door de opwarming van de aarde.
Volgens de onderzoekers behoort deze hittegolf in het onderzochte deel van West-Europa tot de meest extreme die ooit zijn gemeten. Een hittegolf van deze intensiteit zou in juni 1976 nauwelijks mogelijk zijn geweest en ook in andere maanden van dat jaar zeer onwaarschijnlijk. De dagtemperaturen tijdens een vergelijkbare hittegolf zouden toen ongeveer 3,5 graden Celsius lager hebben gelegen en de nachttemperaturen circa 2,4 graden.
Ook vergeleken met de grote Europese hittegolf van 2003 is het verschil aanzienlijk. Volgens de analyse zouden de dagtemperaturen destijds ongeveer 2 graden lager hebben gelegen en de nachttemperaturen 1,3 graden.
“Deze gebeurtenis was in juni niet mogelijk geweest zonder klimaatverandering”, aldus Keeping.
Spanje ziet steeds vaker hittegolven in juni
Volgens Keeping warmt juni in grote delen van West-Europa sneller op dan andere maanden. Daardoor doen hittegolven zich steeds eerder in het jaar voor.
Ook cijfers van de Spaanse meteorologische dienst AEMET laten zien dat hittegolven steeds vaker al in juni voorkomen. Tussen 1975 en 2000 werden op het Spaanse vasteland slechts twee hittegolven in juni geregistreerd. Tussen 2001 en 2025 liep dat aantal op tot tien.
Volgens de onderzoekers zijn hittegolven zoals die van eind juni bovendien tientallen tot honderden keren waarschijnlijker geworden dan begin deze eeuw. Dezelfde weersituatie levert tegenwoordig veel hogere temperaturen op, doordat de gemiddelde temperatuur op aarde is gestegen.
Grote gevolgen voor gezondheid en samenleving
Volgens de onderzoekers eisen hittegolven in Europa inmiddels meer levens dan alle andere natuurrampen samen. Vooral ouderen, chronisch zieken, dak- en thuislozen en mensen zonder toegang tot koele woningen lopen een verhoogd risico. Ook steden zijn extra kwetsbaar, doordat bebouwing warmte vasthoudt en veel gebouwen en infrastructuur niet zijn ontworpen voor langdurige extreme hitte.
VN-klimaatchef Simon Stiell noemt de hittegolf een duidelijk voorbeeld van de gevolgen van de klimaatcrisis. Hij pleit voor een snellere overstap op hernieuwbare energie en voor betere bescherming van bossen. Zonder aanvullende maatregelen zullen dit soort extreme weersomstandigheden volgens hem vaker voorkomen.
WHO waarschuwt voor gezondheidscrisis door hitte
Ook de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) waarschuwt dat hittegolven inmiddels een terugkerende gezondheidscrisis vormen die de zorg steeds verder onder druk zet. Volgens de WHO zijn de afgelopen vier jaar meer dan 200.000 mensen in Europa overleden als gevolg van hitte. Miljoenen anderen kregen te maken met fysieke of mentale gezondheidsproblemen.
Volgens de onderzoekers laat deze zomer zien dat de huidige opwarming van de aarde de grenzen van wat samenlevingen aankunnen steeds dichterbij brengt. Zonder een snelle vermindering van de uitstoot van broeikasgassen zullen extreme hittegolven naar verwachting vaker voorkomen en nog intensiever worden.