Else Beekman
In de vroege ochtenduren zijn in de provincies Málaga en Cádiz meerdere lichte aardbevingen gemeten. Volgens het Spaanse Instituto Geográfico Nacional (IGN) gaat het om drie kleine bevingen die waarschijnlijk verband houden met verzadigde aquifers in de ondergrond. De aardbevingen waren licht, maar op sommige plekken duidelijk voelbaar.
De zwaarste beving werd rond 5.21 uur ’s ochtends geregistreerd bij Casares. Deze had een kracht van 2,5 op de schaal van Richter en vond plaats op een diepte van ongeveer 22 kilometer. Kort daarna, om 5.33 uur, volgde een tweede beving bij Jubrique, met een magnitude van 2,2 en een diepte van negen kilometer.
De derde en lichtste beving werd om 8.24 uur gemeten bij Cuevas del Becerro. Deze had een kracht van 1,7 en was bijzonder omdat hij vrijwel aan het oppervlak plaatsvond. Juist daardoor konden inwoners het trillen lokaal waarnemen.
Het Andalusische alarmnummer 112 ontving enkele meldingen van ongeruste inwoners. Vanuit Casares en zelfs vanuit Jimena de la Frontera en Arcos de la Frontera, net over de provinciegrens in Cádiz, gaven mensen aan een duidelijke trilling te hebben gevoeld. Er zijn geen meldingen van schade of gewonden.
Oorzaak: verzadigde aquifers
Volgens deskundigen hangen de aardbevingen Málaga samen met een bijzonder hydrologisch verschijnsel. Door de grote hoeveelheid regen van de afgelopen periode door onder meer de stormen Kristin, Leonardo en nu Marta is de ondergrond op sommige plaatsen volledig verzadigd geraakt met water. In wetenschappelijke termen wordt dit “trop-plein” genoemd, Frans voor “te vol”.
Wanneer aquifers (ondergrondse waterlagen) geen extra water meer kunnen opnemen, ontstaat extra druk in de aardlagen. Die spanning kan zich ontladen in kleine aardbevingen. Het gaat hierbij niet om tektonische bevingen zoals bij breuklijnen, maar om lokale verschijnselen die vaker voorkomen na langdurige regenval.
Onrust in Cortes de la Frontera
Ook in Cortes de la Frontera zorgen de ondergrondse bewegingen voor onrust onder bewoners. Hier zijn mensen wel gewend aan hevige regenval, maar niet aan de bijbehorende dreunen en brommende geluiden vanuit de ondergrond. Meerdere inwoners gaven aan dat zij in de nacht verschillende schokken hebben gevoeld. Een bewoner voegde toe dat tijdens een van de bevingen zijn bed zichtbaar bewoog, begeleid door een harde ‘boem’.
In cafés en op straat is de extreme regenval al dagen gesprek van de dag. Volgens locals voeren beken rondom het dorp weer water na jaren droog te hebben gestaan, een teken hoe verzadigd de bodem is geraakt. Het gemeentebestuur heeft inmiddels geprobeerd de onrust weg te nemen met een oproep tot kalmte en benadrukt dat het dorp niet in gevaar is. Ook wetenschappers van het CSIC bevestigden dat het normaal is dat deze geluiden en bewegingen nu worden waargenomen. Dit verschijnsel past bij de uitzonderlijke hoeveelheid neerslag en doet zich ook in omliggende gebieden voor.
Tijdelijke radar ter controle
Daarnaast is aangekondigd dat de Red Sísmica Nacional in de omgeving van Cortes de la Frontera tijdelijk een radar zal installeren om de situatie in de ondergrond nauwlettend te volgen. Deze zal ongeveer een maand in gebruik blijven en helpt mogelijke risico’s in de regio beter in kaart te brengen. Bovendien zullen wetenschappers de bewegingen in de ondergrond nauwkeurig analyseren.
Grazalema tijdelijk ontruimd na wateroverlast
In de nacht van woensdag op donderdag voelden ook bewoners van het inmiddels ontruimde dorp Grazalema bevingen en ondergrondse explosies. Dit dorp vind de meeste regen op en inwoners zagen het water letterlijk overal naar boven komen: uit de bodem, door muren en zelfs uit stopcontacten. Bewoners spraken over harde dreunen en geluiden die leken op explosies onder de grond.
Volgens hydrogeoloog Santiago García, directeur van het Departement Aardwetenschappen van de Universiteit van Cádiz, hangt dit samen met het zogenoemde poreuse karstsysteem waarop Grazalema is gebouwd. Door de enorme hoeveelheid regen wordt het water onder hoge druk door scheuren en kanalen geperst.
Voorzichtigheid blijft geboden
Hoewel de situatie beangstigend was, benadrukken experts dat de structuur van het dorp voorlopig niet in gevaar lijkt. Wel blijft voorzichtigheid geboden. Bewoners kunnen pas wanneer het stopt met regenen en de waterstanden weer dalen, veilig terugkeren. Specialisten van het CSIC en het Instituto Geológico y Minero volgen de situatie ter plaatse en controleren onder meer op scheuren, verzakkingen en verschuivingen in de ondergrond. Zolang de ondergrond verzadigd blijft, kunnen vergelijkbare kleine bevingen blijven voorkomen.