Elize van Loon
Een op de drie banen in Spanje heeft inmiddels te maken met kunstmatige intelligentie.. Toch leidt dat voorlopig niet tot massaal banenverlies. Sterker nog: juist de beroepen die het meest blootstaan aan AI groeien sneller dan gemiddeld.
Dat blijkt uit het nieuwste arbeidsmarktrapport van denktank Fedea en BBVA Research. De onderzoekers analyseerden de impact van generatieve AI op de Spaanse arbeidsmarkt en kwamen tot een opvallende conclusie: er zijn vooralsnog geen aanwijzingen dat AI netto banen kost.
Effect op bijna 30 procent van de banen
Volgens het onderzoek werkt ongeveer 30 procent van de Spaanse beroepsbevolking in functies die in meer of mindere mate aan kunstmatige intelligentie zijn blootgesteld. Ongeveer 7,2 miljoen werknemers hebben een baan met een hoge blootstelling aan AI, terwijl nog eens 5,1 miljoen mensen in de categorie middelhoge tot hoge blootstelling vallen. Sinds de introductie van ChatGPT eind 2022 is de werkgelegenheid in deze beroepsgroepen zelfs sterker gegroeid dan het nationale gemiddelde. De onderzoekers vonden geen bewijs dat AI banen verdringt in de sectoren waar de technologie de grootste impact heeft.
Vooral hoogopgeleiden profiteren
Volgens Fedea-onderzoeker Florentino Felgueroso is er momenteel geen sprake van verdringing van werknemers door AI. Uit het onderzoek blijkt dat ruim 40 procent van de hoger opgeleiden werkzaam is in beroepen die sterk aan AI zijn blootgesteld. Bij mensen met alleen een middelbare schoolopleiding of lager ligt dat aandeel rond de 15 procent. De resultaten suggereren dat kunstmatige intelligentie momenteel juist leidt tot een grotere vraag naar hooggekwalificeerde werknemers. Blootstelling aan AI blijkt dus niet automatisch te betekenen dat een baan op de tocht staat.
Jongvolwassenen het meest kwetsbaar
Vooral werknemers tussen de 25 en 34 jaar werken in functies die sterk met AI te maken hebben. Ongeveer 35 procent van deze leeftijdsgroep heeft een baan die als zeer AI-gevoelig wordt beschouwd. Bij jongeren tussen de 16 en 24 jaar ligt dat percentage juist aanzienlijk lager.
Het onderzoek laat ook verschillen zien tussen werknemers die hun opleiding in Spanje hebben afgerond en mensen die na een opleiding in het buitenland naar Spanje zijn gekomen. Voor werknemers uit de eerste groep vond de meeste banengroei plaats in beroepen met een hoge blootstelling aan AI. Migranten die hun opleiding buiten Spanje hebben voltooid, komen daarentegen vaker terecht in functies waarin AI voorlopig een kleinere rol speelt.
Niet automatisch een verbetering
Volgens de onderzoekers hebben banen die sterk aan AI zijn blootgesteld doorgaans minder te maken met onderbenutting van werknemers en tijdelijke contracten. Dat betekent echter niet dat AI automatisch zorgt voor betere arbeidsvoorwaarden. Dat verband hangt deels samen met het feit dat deze functies vaak een hogere opleiding vereisen.
Rafael Doménech, hoofdeconoom bij BBVA Research, ziet AI vooral als een hulpmiddel om de productiviteit te verhogen. Volgens hem neemt de technologie vooral taken met een lage toegevoegde waarde over, waardoor werknemers zich kunnen richten op complexere werkzaamheden. Ook Elena Alfaro, verantwoordelijk voor de invoering van AI binnen BBVA, benadrukt dat AI vooral afzonderlijke taken automatiseert en niet complete beroepen vervangt.
Spanje versus de Verenigde Staten
De onderzoekers wijzen erop dat de Spaanse situatie niet volledig overeenkomt met wat in andere landen wordt waargenomen. De invoering van AI verloopt immers niet overal even snel. Zo concludeerde een onderzoek van Stanford University dat het aantal banen voor Amerikaanse jongeren tussen de 22 en 25 jaar in sterk aan AI blootgestelde beroepen sinds eind 2022 met 13 procent is gedaald. Oudere en meer ervaren werknemers behouden daarentegen vaker hun baan of zien hun kansen zelfs toenemen.
Waarschuwing voor de toekomst
Toch waarschuwen de onderzoekers voor al te veel optimisme. Een beroep dat vandaag weinig met AI te maken heeft, is niet automatisch beschermd tegen technologische veranderingen. Volgens Doménech kunnen nieuwe vormen van automatisering en robotisering ook sectoren bereiken waar AI momenteel nog nauwelijks aanwezig is. De huidige rust op de arbeidsmarkt biedt daarom geen garantie voor de toekomst