Else Beekman
De Spaanse onderzoeksrechter Juan Carlos Peinado heeft Begoña Gómez, de vrouw van premier Pedro Sánchez, naar een strafproces verwezen. Zij moet bovendien haar paspoort inleveren, mag Spanje niet verlaten en moet zich elke vijftien dagen melden bij de rechtbank. De beslissing zet de veelbesproken zaak rond Gómez opnieuw op scherp. Niet alleen politiek, maar ook juridisch.
Peinado heeft de opening van het proces bevolen tegen drie verdachten: Begoña Gómez, haar voormalige adviseur in Moncloa Cristina Álvarez en ondernemer Juan Carlos Barrabés. De zaak draait om vermoedelijke beïnvloeding, corruptie in het bedrijfsleven, verduistering en misbruik van publieke middelen rond de leerstoel die Gómez mede leidde aan de Universidad Complutense de Madrid. Gómez ontkent de beschuldigingen. Ook het Openbaar Ministerie en de verdediging hebben eerder om seponering gevraagd. Volgens Cadena SER stelt de Guardia Civil in rapporten geen strafbare aanwijzingen te hebben bevestigd.
Desondanks legt de rechter de zwaarste persoonlijke maatregelen op aan Gómez en Álvarez. Zij moeten hun paspoort inleveren, mogen geen nieuw paspoort krijgen en mogen Spanje niet verlaten. Ook moeten zij zich twee keer per maand melden bij de rechtbank. Voor Barrabés gelden deze beperkingen niet, omdat de particuliere aanklagers die maatregelen niet voor hem vroegen.
Wat is een ‘acusación popular’?
In Spanje kunnen niet alleen het Openbaar Ministerie of direct benadeelden een strafzaak voortzetten, maar ook maatschappelijke organisaties of politieke partijen. In deze zaak leidt de ultraconservatieve organisatie Hazte Oír die rol. Volgens Spaanse media maakt ook Vox deel uit van de aanklagende partijen. Zij vroegen de rechter om de reisbeperkingen op te leggen.
Peinado ziet voldoende aanwijzingen om de zaak naar de volgende fase te brengen. Hij stelt dat Gómez haar nabijheid tot de premier zou hebben gebruikt om haar professionele positie rond de Complutense te versterken. Volgens de rechter kan ook een risico bestaan dat zij zich aan justitie zou onttrekken, mede gezien de mogelijke strafmaat.
Die redenering is omstreden. Peinado had in 2024 nog geweigerd om Gómez haar paspoort af te nemen, omdat hij dat toen onnodig en disproportioneel vond. Nu komt hij daar op terug. Critici wijzen erop dat Gómez een vaste woonplaats, een publiek profiel en permanente beveiliging heeft. Dat maakt vluchtgevaar volgens hen weinig aannemelijk.
Juristen verdeeld over aanpak Peinado
De zaak-Begoña Gómez is al langer meer dan een strafrechtelijk dossier. Ze raakt direct aan de Spaanse politieke strijd tussen links en rechts en roept bij juristen uiteenlopende reacties op. Sommige juridische commentatoren verdedigen de beslissing van Peinado. Zij vinden dat zijn beschikking juridisch voldoende samenhang vertoont en dat er formeel genoeg aanwijzingen zijn om de zaak aan een rechter of jury voor te leggen. Op juridisch platform Law & Trends werd zijn eerdere beslissing zelfs als “solide” omschreven, al plaatsten de geraadpleegde experts vraagtekens bij de vraag of een volksjury in zo’n gepolitiseerde zaak de beste route is.
Ook enkele rechtersverenigingen hebben Peinado verdedigd tegen politieke kritiek vanuit de regering. Zij vinden dat politici terughoudend moeten zijn met aanvallen op een rechter die een gevoelige zaak onderzoekt. Volgens RTVE noemden rechterlijke organisaties eerdere opmerkingen van minister Félix Bolaños over Peinado “ontoelaatbaar” en vroegen zij om respect voor de rechterlijke onafhankelijkheid.
Daar staat stevige kritiek tegenover. Strafrechtgeleerde Javier Álvarez noemde de onderzoekslijn van Peinado eerder “absurd” en “schandalig”. Volgens hem is de zaak te breed opgezet en worden getuigen en betrokkenen onnodig belast door een onderzoek dat telkens van richting lijkt te veranderen.
Ook andere juristen spreken van een rommelige of kwetsbare rechtsgang. Analist Elisa de la Nuez noemde de instructie bij Cadena SER “grillig” en juridisch “discutabel”. De gevraagde maatregelen rond paspoort en meldplicht noemt zij moeilijk te rechtvaardigen, juist omdat Gómez als vrouw van de premier niet eenvoudig kan verdwijnen.
Zorg over volksjury en schijn van partijdigheid
Een ander discussiepunt is de mogelijke behandeling door een jurado popular, een Spaanse volksjury. Voorstanders zien dat als een normale toepassing van de wet in bepaalde corruptiezaken. Tegenstanders vrezen juist dat gewone burgers in zo’n beladen politieke zaak moeilijk los kunnen blijven van mediacampagnes, partijstrijd en het frame van lawfare: het inzetten van juridische procedures als politiek wapen.
Daar komt bij dat Peinado zelf onder vuur ligt. InfoLibre meldde eerder dat passages uit een rechterlijke beschikking over de verwijzing naar een volksjury vrijwel letterlijk waren overgenomen uit een juridisch artikel, zonder bronvermelding. Dat voedde bij critici de indruk dat de motivering niet zorgvuldig genoeg was opgebouwd.
Daarnaast wijzen sommige media en juristen op Peinado’s banden met de Universidad Complutense, de universiteit die centraal staat in de zaak. Hij werkte daar jarenlang als docent. Critici zien daarin minstens een probleem voor de schijn van onpartijdigheid, al betekent dat op zichzelf niet automatisch dat de rechter juridisch onbevoegd is.
Zaak blijft juridisch en politiek explosief
De beslissing van Peinado betekent niet dat Gómez schuldig is. Het proces moet nog duidelijk maken of de verdenkingen standhouden. Bovendien lopen er nog beroepen en kan de Audiencia Provincial van Madrid onderdelen van de route naar het proces nog beïnvloeden.
Toch is de stap zwaarwegend. Voor het eerst komt de vrouw van een zittende Spaanse premier zo dicht bij een strafproces in een zaak die het land al maanden verdeelt. De ene groep juristen vindt dat Peinado laat zien dat ook de directe omgeving van de macht onderzocht moet kunnen worden. Voor de andere groep is juist de manier waarop dat gebeurt problematisch: begonnen bij politiek geladen aanklachten, gevoed door een lange en grillige instructie en nu aangescherpt met maatregelen die volgens critici moeilijk te rijmen zijn met werkelijk vluchtgevaar.
Zo gaat de zaak inmiddels niet alleen meer over Begoña Gómez. Ze is ook een test geworden voor het vertrouwen in de Spaanse rechtsstaat, juist in een tijd waarin politiek en justitie steeds vaker openlijk tegenover elkaar staan.