Else Beekman
Steeds meer wordt duidelijk hoe rijk de geschiedenis van Málaga is. Bij zo’n beetje alle werkzaamheden in of rond het historisch centrum komen historische artefacten aan het licht. Ditmaal gaat het om een uitzonderlijk grote Romeinse necropolis. Bij werkzaamheden aan de uitbreiding van de metro in Málaga zijn onder de Calle Hilera inmiddels 690 graven geïnventariseerd. Daarmee gaat het om een van de grootste vondsten van dit type in Andalusië.
In het kort
- Bij metrowerkzaamheden in Málaga zijn bijna 700 historische graven blootgelegd.
- De Romeinse necropolis dateert waarschijnlijk uit de 1e tot de 4e eeuw na Christus.
- De vondst verandert het beeld van hoe het Romeinse Malaca buiten de stadskern was ingericht.
- De ontdekking past in een breder patroon: bij bouwprojecten in Málaga komt steeds opnieuw verborgen erfgoed aan het licht.
Wat begon als een relatief kleine vondst van enkele tientallen graven bij de kruising met Calle Santa Elena is inmiddels uitgegroeid tot bijna 700. Aldus werd bevestigd door de Junta de Andalucía.
In de afgelopen twintig jaar is bij werkzaamheden aan de metro, parkeergarages en gebouwen op diverse plekken in Málaga archeologisch erfgoed blootgelegd. Zowel Romeinse resten, maar ook middeleeuwse en zelfs prehistorische sporen kwamen aan het licht. Telkens wanneer bouwvakkers graven, duiken nieuwe hoofdstukken van Málaga op. De vondsten laten zien hoe dicht de lagen van de stadsgeschiedenis hier op elkaar liggen: Romeins, islamitisch, modern en alles daartussen.
Graven uit vier eeuwen Romeinse aanwezigheid
De graven dateren uit de Romeinse keizertijd. Onder meer een necropolis uit de 2e tot en met de 4e eeuw na Christus is aangetroffen. Later bleek dat er ook resten uit de eerste eeuw tussen zaten. Daarmee bestrijkt de begraafplaats mogelijk vier eeuwen Romeinse geschiedenis in Málaga.
Archeologen hebben verschillende soorten manieren van begraven gedocumenteerd op basis van sporen van crematie en inhumatie, evenals uiteenlopende grafvormen. Het gaat onder meer om graven met dakvormige bedekking, eenvoudige kuilen, grafstructuren met mortel en begravingen met Romeinse dakpannen.
Dat de teller inmiddels richting de 700 graven gaat, maakt de vondst extra bijzonder. Lokale media en de Junta spreken van de grootste Romeinse necropolis die tot nu toe in Málaga is gedocumenteerd. Omdat op verschillende niveaus wordt gegraven en sommige grafstructuren elkaar overlappen, kan het definitieve aantal nog veranderen.
Onbekend stuk van de stadsgeschiedenis
De vondst is opmerkelijk omdat archeologen en historici op deze plek geen Romeinse begraafplaats verwachtten. Eerdere kennis over Romeinse necropolissen in Málaga wees vooral richting de omgeving van Calle Mármoles aan de centrumkant van de rivier. Bovendien werd lang aangenomen dat de zone van de werkzaamheden, rond Calle Calvo, Calle Hilera en Avenida de Andalucía, in de islamitische tijd op zee was gewonnen. Dat maakte een Romeinse begraafplaats hier minder voor de hand liggend.
Zodoende worden archeologen door deze ontdekking gedwongen opnieuw te kijken naar de inrichting van de stad in de Romeinse tijd. De locatie wijst mogelijk op een suburbane zone buiten de oude stadskern, langs een uitvalsweg. Zulke wegen werden in de Romeinse wereld vaker gebruikt als begraafplaatsen, zogeheten viae sepulcrales. Daarmee zegt de vondst niet alleen iets over de doden, maar ook over hoe Malaca, het Romeinse Málaga, ruimtelijk was georganiseerd.
Málaga als archeologische stad in beweging
Sinds de start van de bouw van de Metro de Málaga, halverwege 2006, is het project uitgegroeid tot een soort langgerekte stadsarcheologische operatie. Langs tracés door onder meer Carretera de Cádiz, Avenida Juan XXIII, Explanada de la Estación, Calle La Unión en het centrum kwamen herhaaldelijk resten van Romeinse, laat-antieke en islamitische bewoning en infrastructuur aan het licht.
Een van de bekendste voorbeelden is de Avenida de Andalucía, in de omgeving van de Guadalmedina. Daar werden bij eerdere werkzaamheden omvangrijke resten gevonden van het islamitische arrabal Attabanim, een buitenwijk uit de tijd van al-Andalus. De woonstructuren lieten zien hoe groot en dichtbebouwd de middeleeuwse stad buiten haar muren was.
Ook rond het huidige metrostation Guadalmedina zijn tijdens metro- en herinrichtingswerken resten uit verschillende periodes gedocumenteerd. Een deel daarvan wordt bewaard met het oog op toekomstige musealisering in de metroruimtes. Zo ontstaat onder de moderne stad langzaam een tweede kaart van Málaga: een kaart van wegen, huizen, muren, werkplaatsen en begraafplaatsen uit opeenvolgende eeuwen.
Werkzaamheden gaan door, maar met archeologische begeleiding
De opgravingen aan de Calle Hilera maken deel uit van de verlenging van de metro richting het ziekenhuis Hospital Civil. Ondanks het veel grotere aantal graven blijft de planning voor de archeologische fase volgens de huidige informatie vooralsnog overeind. Die zou, tegenvallers daargelaten, tegen het einde van dit jaar worden afgerond.
Niet alle resten blijven op hun plek. De best bewaarde en meest bijzondere graven worden geselecteerd, zorgvuldig verwijderd en later tentoongesteld in de toekomstige archeologische ruimte bij metrostation Guadalmedina. Daar worden al vondsten uit andere periodes bewaard, waaronder resten uit de islamitische tijd.
Vanzelfsprekend leveren dit soort vondsten vertraging op aan de werkzaamheden. Volgens het regionale ministerie van Cultuur zal de metro op dit traject niet vóór 2030 gaan rijden. Nadat alle archeologische werkzaamheden afgerond zijn, zal zeker nog 36 maanden nodig zijn voor de bouw en uitrusting van tunnel en station.