Else Beekman
De Spaanse plannen om vanaf april grote aantallen mensen zonder papieren alsnog een verblijfsstatus te geven, zorgen voor spanning met Brussel. Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken en Migratie Magnus Brunner waarschuwt dat migranten die in Spanje worden geregulariseerd, zich niet zomaar elders in Europa kunnen vestigen. Worden zij in een ander EU-land zonder geldige status aangetroffen, dan moeten zij terug naar Spanje.
In het kort
- Brussel zegt: Spaanse regularisatie geldt niet voor heel Europa.
- Wie elders in de EU verblijft zonder recht, moet terug naar Spanje.
- Spanje wil honderdduizenden mensen alsnog een verblijfsstatus geven.
- Daarmee botst Madrid met de strengere migratiekoers van de EU.
De boodschap uit Brussel is duidelijk en politiek gevoelig. Spanje mag als lidstaat zelf beslissen over een nationale regularisatie, maar die beslissing mag volgens de Europese Commissie geen ongewenste gevolgen hebben voor andere landen in de Unie. Daarmee staat het Spaanse migratiebeleid opnieuw in de schijnwerpers, juist nu Europa een hardere koers inzet op terugkeer en grenscontrole.
Wat zegt Brussel precies?
Volgens Brunner geeft een Spaanse verblijfsvergunning alleen recht op wonen en werken in Spanje. Zo’n nationale vergunning is dus geen toegangsbewijs om zich in Frankrijk, Duitsland, België of een ander EU-land te vestigen. Als iemand met een door Spanje afgegeven verblijfskaart in een ander land wordt aangetroffen zonder dat daar een geldige verblijfsgrond voor is, moet die persoon terug naar Spaans grondgebied.
Die waarschuwing is niet nieuw, maar klinkt wel steviger dan eerder. Brussel benadrukt steeds nadrukkelijker dat migratie in een Europa zonder binnengrenzen gevolgen heeft voor alle lidstaten. Juist daarom kijkt de Commissie kritisch naar plannen die landen op nationaal niveau nemen, maar in de praktijk breder kunnen doorwerken.
Spanje kiest voor een andere aanpak
De Spaanse regering wil een buitengewone regeling openen voor mensen die al geruime tijd in het land verblijven zonder geldige papieren. De bedoeling is om hen uit de schaduw te halen en toegang te geven tot legaal werk en verblijf. Daarbij wordt gedacht aan honderdduizenden mensen. In eerdere berichtgeving varieerden de aantallen, maar vaak wordt gesproken over ongeveer een half miljoen mogelijke aanvragers.
Voor de regering-Sánchez past die stap in een bredere benadering van migratie, waarbij integratie en legalisering een grotere rol spelen. Tegenstanders zien er juist een verkeerd signaal in en vrezen een aanzuigende werking. Vooral vanuit conservatieve hoek klinkt al langer kritiek op het plan.
Europese koers wordt juist strenger
Dat maakt de timing extra opvallend. Terwijl Spanje inzet op regularisatie, werkt de Europese Unie aan strengere terugkeerregels. Het Europees Parlement stemde eind maart in met verdere stappen rond nieuwe regels die terugkeer van mensen zonder verblijfsrecht sneller en effectiever moeten maken. Ook spreekt men in Europa steeds vaker over terugkeercentra buiten de EU, al blijft dat onderwerp juridisch en politiek omstreden.
Spanje behoort tot de landen die zich juist terughoudend opstellen tegenover zulke externe centra. Daarmee wijkt Madrid af van de lijn die onder meer Italië krachtig verdedigt. De tegenstelling wordt daardoor scherper: waar een deel van Europa inzet op afschrikking en uitzetting, kiest Spanje nadrukkelijker voor regularisatie van mensen die al in het land aanwezig zijn.
Spanje’s voordeel in deze is dat het merendeel van de migranten die in aanmerking voor regularisatie komen van Latijns-Amerikaanse oorsprong zijn. Zij spreken Spaans en hebben een vergelijkbare culturele achtergrond. Dat maakt integratie voor hen stukken makkelijker dan voor mensen uit bijvoorbeeld het Midden-Oosten. Alleen Mensen zonder strafblad, die kunnen aantonen dat zij voor 31 december minimaal vijf achtereenvolgende maanden in Spanje verbleven en een woning en werk hebben, komen voor de regularisatie in aanmerking.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor de betrokken migranten betekent het vooral dat een Spaanse regularisatie hun positie in Spanje kan veranderen, maar niet automatisch in de rest van Europa. Vrij reizen binnen Schengen is bovendien iets anders dan het recht om zich duurzaam in een ander EU-land te vestigen. Daarvoor blijven aparte regels gelden.
Voor veel lezers is dat een belangrijk onderscheid. Het idee dat zij hebben dat een Spaanse verblijfsvergunning automatisch toegang geeft tot de hele Europese arbeidsmarkt, klopt dus niet. Precies dat punt probeert Brussel nu nadrukkelijk duidelijk te maken. Ook geeft de verblijfsvergunning geen stemrecht.
Politiek dossier met Europese lading
De discussie laat zien hoe gevoelig migratiebeleid in de EU is geworden. Wat op papier een nationale maatregel van Spanje is, raakt in de praktijk aan een veel bredere Europese discussie over solidariteit, grensbewaking en nationale speelruimte. De komende weken zal blijken of Madrid het regularisatieproces inderdaad volgens planning opent en hoe scherp Brussel daar vervolgens op toeziet.