Else Beekman
De Spaanse dennenbossen staan onder ongekende druk door een combinatie van extreme droogte en een dodelijke ziekte, veroorzaakt door een samenwerking tussen een inheemse kever en een invasieve worm.
Dit fenomeen dreigt tienduizenden bomen in het oosten en zuiden van het Iberisch Schiereiland te vernietigen.
Alarmbellen rinkelen
Vooral in de oostelijke helft van Spanje, in gebieden zoals Catalonië, de Valenciaanse Gemeenschap en de Regio Murcia, slaat de extreme en langdurige droogte hard toe. De regering van Catalonië schat dat tot 10.000 hectare bos in de komende maanden verloren kan gaan. Een andere bedreiging maakt de situatie nog erger. Deze bedreiging was nu toe voornamelijk beperkt tot het noorden en westen van het schiereiland: gezonde dennen die aan het begin van de zomer groen zijn, sterven tegen het begin van de herfst af en veranderen in een roodbruine kleur.
De perfecte storm
Deze crisis wordt verergerd door de effecten van klimaatverandering. Temperaturen boven de 20 ºC en weinig neerslag bevorderen de snelle verspreiding van de ziekte. Dit leidt tot wat bekend staat als “seca del pino” (dennensterfte), die zich nu razendsnel verspreidt in gebieden die al zwaar getroffen zijn door woestijnvorming.
Een microscopische moordenaar
De boosdoener is een parasitaire worm, Bursaphelenchus xylophilus of het dennenhoutnematode. Dat is een microscopisch kleine cilindrische worm die zich niet zelfstandig van boom naar boom kan verplaatsen. In Europa heeft het nematode een bondgenoot gevonden in de inheemse kever Monochamus galloprovincialis, ook bekend als de “langehoornkever” of “dennenkever”. Die helpt de worm zich te verspreiden door de bomen te infecteren.
Een omvangrijke epidemie
De ziekte is zo ernstig dat geïnfecteerde dennen onvermijdelijk binnen één tot drie maanden na besmetting sterven. De eerste symptomen zijn niet met het blote oog zichtbaar, maar leiden uiteindelijk tot het blokkeren van de waterstroom binnen de boom, waardoor de boom uitdroogt en sterft.
Have U seen pines like these?
Pine wilt disease is caused by the nematode Bursaphelenchus xylophilus, transmitted by insect vectors. Symptoms include yellow and wilted needles, dry branches and a drop in resin production.
Photo: Ian Riley#synbio #igem pic.twitter.com/RCqAXI5z4O— igem_NOVA_LxPortugal (@IgemNova) August 24, 2020
Herkomst ziekte
De ziekte, oorspronkelijk uit de Verenigde Staten, verspreidde zich via Japan, Zuid-Korea, China en Taiwan. In die landen doodde de ziekte miljoenen bomen. Van daaruit kwam het naar andere delen van de wereld, waaronder Europa. In Spanje werd het nematode voor het eerst gedetecteerd in Villanueva de la Sierra, Cáceres. Daar werden in een poging de verspreiding tegen te gaan, tienduizenden bomen verbrand.
De enige hoop: strikte controle
De dennensterfte kan verwoestende gevolgen hebben voor de bosrijke ecosystemen. Het kan bovendien het leefgebied van wilde dieren aantasten en het risico op bosbranden vergroten. Totdat er een genezing is gevonden, omvatten de oplossingen het verwijderen van bomen met symptomen van verval en het massaal vangen van de kevers met vallen tijdens hun vliegperiode in de lente en zomer.
Lees ook: Catalaanse bossen veranderen in bomenkerkhof door droogte