Else Beekman
Temidden van het glooiende, door granen bedekte goudgele landschap van de provincie Salamanca is de directe omgeving van het dorp waar we vandaag zijn verrassend groen. Het ligt namelijk in het beschermde natuurgebied Sierra de Francia. Het dorp kreeg zelfs al in 1940, vlak na het einde van de Spaanse Burgeroorlog, de status van historisch erfgoed omdat het gold als een uitzonderlijk goed bewaard voorbeeld van traditionele volksarchitectuur. Die bijzondere bouwstijl gecombineerd met de middeleeuwse charme, eeuwenoude tradities en een mix van cultuur maakt het tot een van de mooiste dorpen van Spanje.
Niet een paar gebouwen maar het volledige dorpsbeeld met een combinatie van vakwerkhuizen, smalle straatjes, beeldige pleinen en het vrijwel onaangetaste middeleeuwse stratenplan gaf de doorslag voor de benoeming tot erfgoed. De huizen met gevels waar patronen domineren die worden gevormd door de kastanjehouten balken, herbergen circa 1.000 inwoners. Al kunnen tegenwoordig honderden dorpen in Spanje bogen op de titel historisch erfgoed, La Alberca blijft de pionier. De ligging in de door de UNESCO als biosfeerreservaat erkende Sierra de Francia maakt het een perfecte uitvalsbasis voor een paar dagen weg
Architectuur met een verhaal
We zijn in La Alberca en zien met eigen ogen dat de kracht van het erfgoed zowel in de details als in het homogene geheel zit. Het stadje vertegenwoordigt perfect de typische architectuur die je ook in andere dorpen in de Sierra de Francia tegenkomt. Vakwerkhuizen met gevels waar gestapelde stenen op hun plek gehouden worden door kastanjehouten balken liggen aan smalle straatjes die zijn belegd met kinderkopjes. In andere gevels contrasteren de balken mooi met de gewitkalkte achtergrond en donkerbruine luiken. Op de vele balkons geven de vele potten met bloemen kleur aan het oogstrelende straatbeeld. Wat ook opvalt, is de indeling van veel huizen. De keuken lag vaak op de bovenverdieping, zodat de warmte beter door het huis kon trekken. In sommige straatjes staan de huizen zo dicht bij elkaar dat de daken aan weerszijden elkaar bijna raken. Het voelt er echt alsof je in een ander tijdperk wandelt.
Onze neuzen achterna lopend zien we achter vrijwel elke hoek weer een ander fraai straatje, doorkijkje of plein. Vooral de kleine Plaza Mayor is een lust voor het oog met haar traditionele bebouwing, rustieke galerij gestut door zuilen en rustige dorpse karakter.
Levende traditie rond een varkentje
Op dit plein, vóór de kerk (Iglesia de Nuestra Señora de la Asunción) stuiten we op een stenen varkentje. Wat navraag leert ons dat dit beeld verwijst naar een bekende traditie in la Alberca: Marrano de San Antón. Elk jaar wordt in juni een varkentje losgelaten in de straten van La Alberca. Vanaf dat moment zetten bewoners etensresten en tuinafval bij hun voordeur, waar het dier zich maandenlang tegoed aan doet. Op 17 januari, de feestdag van de beschermheilige van de dieren, San Antón, wordt het inmiddels vetgemeste varken onder de bewoners verloot. Een wat wrang moment voor het dier, het wordt dan namelijk geslacht.
Het meisje van de zielen
Een andere opmerkelijke gewoonte is die van de ‘moza de las ánimas’, het meisje van de zielen. Anders dan veel oude dorpsrituelen is dit geen traditie die alleen voor toeristen wordt opgevoerd: in La Alberca vindt ze nog altijd plaats. Al minstens vier eeuwen lang loopt er elke avond bij zonsondergang een vrouw gekleed in het zwart met een lantaarn en een koebel door het dorp om te bidden voor de zielen in het vagevuur. Bij kruispunten klinkt de bel en roept zij de bewoners op te bidden.
Volgens een lokale legende ontstond het gebruik eeuwen geleden op een koude winteravond, toen vrouwen uit het dorp hun gebeden voor de doden wilden overslaan. Een losgeraakte koebel die van de trap afrolde, werd toen gezien als een bovennatuurlijk teken dat het ritueel moest doorgaan. Sindsdien gebeurt het, weer of geen weer.
Filmmakers aangetrokken tot La Alberca’s charme
Die bijzondere uitstraling ontging ook filmmakers niet. De straatjes en pleinen van La Alberca dienden meermaals als decor voor bekende Spaanse films. De plaats trok aandacht toen regisseur Luis Buñuel in 1932 in de streek werkte aan Las Hurdes: Tierra sin pan. Sindsdien kozen meer makers voor La Alberca als filmlocatie. Ook latere producties, zoals La Marrana uit 1992, werden hier opgenomen.
Meer dan alleen een mooi dorp
Hoewel La Alberca geen groot monument heeft dat eruit springt, ligt de aantrekkingskracht juist in het geheel. De kerk, de pleinen en de kleine details aan de gevels vormen samen een harmonieus beeld.
In de omgeving zijn bovendien andere bezienswaardigheden te vinden, zoals het Monasterio de San José de Las Batuecas. Hier leiden sinds 1950 weer Ongeschoeide Karmelieten (paters) een streng kluisenaarsbestaan. Een andere mooie rit via een steile weg met haarspeldbochten voert je in 20 minuten van La Alberca naar de top van de Peña de Francia met fraaie uitzichten over de omgeving. Daar staat het klooster van Nuestra Señora de la Peña de Francia. Ook nabijgelegen dorpen, zoals Mogarraz en Miranda del Castañar, zijn de moeite van een bezoek waard.