Judith Goeree
Zonnepanelen, een warmtepomp of een goed energielabel gelden vaak als kenmerken van een duurzame woning. Maar in Spanje verschuift de aandacht. De komende jaren wordt niet alleen gekeken hoeveel energie een huis verbruikt, maar ook hoeveel CO₂ vrijkomt bij de bouw, welke materialen zijn gebruikt en hoe groot de milieu-impact over de hele levensduur is. Daarom worden de regels voor nieuwbouw de komende jaren stap voor stap aangescherpt.
In het kort
- Spanje wil de volledige woningvoorraad in 2050 CO₂-neutraal maken.
- Vanaf 2028 wordt de koolstofafdruk van grote nieuwbouwprojecten verplicht gemeten. Vanaf 2030 geldt dat voor alle nieuwbouw.
- Een warmtepomp of zonnepanelen maken een woning niet automatisch duurzaam.
- Bij renovatie is ventilatie minstens zo belangrijk als isolatie.
- Vóór 2027 komt er een renovatiepaspoort met een routekaart per woning.
Waarom Spanje de regels verandert
Achter die verschuiving zit nieuw beleid. Het Spaanse ministerie van Volkshuisvesting lanceerde begin 2025 het project ARCE 2050, voluit Arquitectura Cero Emisiones. Het doel is duidelijk: de volledige Spaanse woningvoorraad moet in 2050 CO₂-neutraal zijn.
Dat is een enorme opgave. Meer dan 75 procent van de Spaanse gebouwen is energetisch inefficiënt. Ongeveer 58 procent werd gebouwd vóór 1979, het jaar waarin Spanje voor het eerst minimale energienormen voor de bouw invoerde.
ARCE 2050 richt zich daarom niet alleen op energiezuiniger bouwen. Het plan moet ook de kwaliteit van woningen verbeteren en dat huishoudens minder geld kwijt zijn aan hun energierekening. Bovendien moet de bouwsector voorbereiden op een duurzamere manier van bouwen.
Koolstofafdruk wordt verplicht
Spanje past in 2026 het bouwbesluit aan. Daardoor gaan voor nieuwbouwwoningen geleidelijk strengere duurzaamheidseisen gelden.
Vanaf 2028 moeten grote nieuwbouwprojecten laten zien hoeveel CO₂ een gebouw tijdens zijn hele levensduur veroorzaakt. Die verplichting geldt eerst voor gebouwen groter dan duizend vierkante meter. Vanaf 2030 geldt ze voor alle nieuwbouw.
Daarbij wordt niet alleen gekeken naar het energieverbruik van de bewoners. Ook de productie van bouwmaterialen, het transport, de bouw zelf, het onderhoud en uiteindelijk de sloop tellen mee. Zo ontstaat een veel completer beeld van hoe duurzaam een gebouw werkelijk is.
Niet elk groen detail maakt een woning duurzaam
Een woning is dus niet automatisch duurzaam omdat er zonnepanelen op liggen of omdat er een warmtepomp is geïnstalleerd. Volgens experts wordt juist de combinatie belangrijk: goede isolatie, doordachte ventilatie, materiaalkeuze, waterbesparing en een lage impact over de hele levensduur.
De aandacht verschuift daarmee van losse duurzame maatregelen naar het totaalplaatje. Niet de vraag hoeveel zonnepanelen een gebouw heeft, maar hoe groot de totale impact van het gebouw op het milieu is, wordt steeds belangrijker.
De keuzes met de grootste impact zie je vaak niet. Die zitten in de bouwmaterialen en de uitstoot die daarmee gepaard gaat.
Woonproject Madrid laat zien hoe het werkt
Dat de grootste winst vaak onzichtbaar is, laat het woonproject Entrepatios Las Carolinas in de Madrileense wijk Usera zien. Het is een woonproject met zeventien appartementen, waar bewoners naast hun eigen woning ook verschillende gemeenschappelijke ruimten delen.
Het gebouw voldoet aan de strenge Passivhaus-normen en is gebouwd met CLT-hout: een sterk bouwmateriaal van kruislings verlijmde houten lagen dat steeds vaker beton en staal vervangt. Het gebruikt uitsluitend elektriciteit in plaats van fossiele brandstoffen. Een deel van de benodigde stroom wordt opgewekt met zonnepanelen.
Juist de keuze voor de bouwmaterialen maakt het project bijzonder. CLT-hout slaat koolstof op, terwijl de productie van beton en staal veel CO₂ uitstoot. Daardoor kan de materiaalkeuze een groot verschil maken voor de totale klimaatimpact van een gebouw.
Warmtepomp alleen is niet genoeg
De zichtbare kant van verduurzaming blijft belangrijk: zonnepanelen, warmtepompen en efficiënte installaties. Maar deskundigen waarschuwen voor een te smalle aanpak.
Wie een oud huis in Spanje wil verduurzamen, doet er goed aan eerst te kijken hoe de woning is gebouwd. Slechte isolatie, vochtproblemen en gebrekkige ventilatie kunnen ervoor zorgen dat een warmtepomp of andere energiezuinige installatie veel minder oplevert dan verwacht.
Dat geldt vooral bij renovaties. Veel oudere Spaanse woningen ‘ademden’ vroeger via kieren en slecht sluitende ramen. Wie die kieren dichtmaakt zonder ventilatie goed te regelen, kan de luchtkwaliteit in huis juist verslechteren.
Hitte verandert de regels
Ook het Spaanse klimaat speelt een rol. Oplossingen die vroeger goed werkten, zoals schaduw, dikke muren en natuurlijke ventilatie, zijn minder vanzelfsprekend nu hittegolven intenser worden en nachten in steden warmer blijven.
Kruisventilatie helpt weinig als de buitentemperatuur ’s nachts nauwelijks daalt. Lichte gebouwen houden bovendien minder koelte vast. Daardoor wordt mechanische ventilatie met warmteterugwinning steeds vaker gezien als noodzaak in plaats van luxe.
Duurzaam bouwen in Spanje gaat dus niet alleen over minder energie verbruiken in de winter. Het gaat ook over woningen waarin het tijdens hete zomers aangenaam wonen blijft.
De grootste opgave zit in bestaande woningen
De echte uitdaging in Spanje ligt niet bij nieuwbouw, maar bij renovatie. Het land heeft een groot en verouderd woningbestand. Juist daar valt de meeste winst te behalen.
Voor woningeigenaren is het daarom verstandig niet meteen een warmtepomp of zonnepanelen te laten installeren. Begin met een diagnose van de woning. Een architect of energieadviseur kan beoordelen waar warmte verloren gaat en welke maatregelen het meeste opleveren.
Vóór 2027 wil Spanje ook een renovatiepaspoort invoeren. Dat is een vrijwillig document waarin per woning staat welke energiebesparende maatregelen het meeste effect hebben en in welke volgorde ze het beste kunnen worden uitgevoerd. Het moet huiseigenaren helpen renovaties te plannen en gemakkelijker gebruik te maken van subsidies en financiering.
Wat betekent dit voor kopers?
Wie een woning in Spanje koopt, doet er goed aan verder te kijken dan het energielabel. Een energielabel E, F of G betekent dat de woning relatief veel energie verbruikt en dat er vaak veel winst te behalen valt met verduurzaming. Maar ook een beter label zegt niet alles.
De komende jaren verschuift de aandacht van losse duurzame maatregelen naar de totale prestaties van een woning. Voor kopers en huiseigenaren betekent dat vooral dat verduurzamen steeds meer een totaalplaatje wordt. Niet één maatregel bepaalt hoe duurzaam een woning is, maar de combinatie van bouwkwaliteit, materiaalgebruik, energieverbruik en de mogelijkheden om het huis toekomstbestendig te maken.
Bronnen: El País,satt, Ministerio de Vivienda