España vacía: al 1.800 dorpen met nog maar één inwoner, maar van opgeven geen sprake

Op sommige plekken in Spanje lijkt de tijd stil te staan. In het ‘España vacía’ lopen dorpen leeg, sluiten winkels en verdwijnen voorzieningen. Toch zijn er nog altijd plekken waar mensen blijven wonen, al is het er soms nog maar één. Op ruim 1.800 plekken is dat zelfs het geval. Want zoveel dorpen in Spanje hebben nog maar één vaste inwoner – en die denkt er vaak niet aan te vertrekken. 

De cijfers komen van het Spaanse statistiekbureau (INE). Dat rekende hiervoor alle woonkernen mee, van dorpen tot kleine gehuchten. Het gaat om plekken waar officieel nog maar één persoon het hele jaar door woont. Dat betekent niet dat deze dorpen helemaal verlaten zijn. In veel gevallen keren de families nog terug in het weekend of tijdens vakanties. Maar van een vast en dagelijks dorpsleven is vaak geen sprake meer.

Hier is España vacía het duidelijkst

Het fenomeen España vacía komt in heel Spanje voor, maar is vooral in het noorden het meest zichtbaar. Dat komt deels doordat in Galicië en Asturië veel kleine dorpen en gehuchten ooit als aparte woonkernen zijn geregistreerd. Dat is niet overal in Spanje gebeurd, waardoor de cijfers daar meer opvallen.

Alleen al in Galicië woont zo’n 60 procent van de ‘solitaire bewoners’ van Spanje. De provincie Lugo springt eruit met 563 alleenwonenden, gevolgd door A Coruña (353) en Asturië (337). Ook in Castilië en León zijn tientallen dorpen waar nog maar één inwoner is overgebleven. Het zijn cijfers die laten zien hoe groot de leegloop van het platteland is. Veel van deze dorpen hebben nog tientallen huizen, maar nauwelijks nog vaste bewoners.

Een versnipperd platteland

Dat beeld staat niet op zichzelf. Volgens recente cijfers van het INE telt Spanje ruim 153.000 woonkernen, van gemeenten tot kleine gehuchten en verspreide huizen. Veel van die plekken zijn piepklein: bijna twee derde heeft 50 inwoners of minder. En toch woont daar samen slechts 1,2 procent van de bevolking. Het laat zien hoe leeg en uitgestrekt grote delen van het Spaanse platteland zijn geworden.

Wonen in España vacía

Sommige bewoners keren terug naar het dorp van hun ouders of grootouders. Anderen komen er min of meer toevallig terecht. Dat geldt ook voor Fernando del Amo (38). Hij is al zeventien jaar de enige vaste inwoner van het dorpje Benamira, in de dunbevolkte provincie Soria (Castilië en León).

Overdag werkt hij in het wegonderhoud. In zijn vrije tijd staat hij als stand-upcomedian op het podium. “Ik ben na mijn werk in een kwartier thuis,” vertelt hij. “Ik kwam hier vroeger alleen in de zomer. Toen kon ik hier werk krijgen en ben ik er gebleven. Ik was de enige onder de 25 die ze konden vinden.”

In Benamira staan 58 huizen. Op twee na worden ze allemaal nog op enig moment van het jaar gebruikt, bijvoorbeeld in de zomer of tijdens feestdagen. “We onderhouden alles samen met de andere dorpsbewoners,” zegt Fernando. Als enige vaste inwoner speelt hij daarin een belangrijke rol. Hij heeft van veel huizen een sleutel, voor het geval er iets gebeurt.

Toch merkt hij dat het dorp verandert. Er komen minder mensen terug in het voorjaar. Zeker sinds de pandemie en het verdwijnen van de huisarts. Zelf denkt hij er niet aan om te vertrekken. “Hier heb ik rust en kwaliteit van leven.” De stilte wordt soms alleen onderbroken door een kudde schapen die de weg oversteekt.

Nieuwe kansen voor het platteland

Leegloop betekent niet automatisch het einde. Juist in España vacía ontstaan ook nieuwe kansen. Volgens de Spaanse socioloog Carlos Gómez Bahillo kunnen vooral dorpen die goed bereikbaar zijn, niet te ver van de stad liggen en aantrekkelijke natuur hebben, nieuwe bewoners aantrekken.

Het gaat vaak wel om een ander type inwoner dan vroeger. Niet langer boeren, maar hoger opgeleide mensen zoals ingenieurs en IT’ers, die op afstand kunnen werken. Gómez noemt als voorbeeld een klein dorp in de provincie Huesca, in Aragón. Daar vestigden zich aanvankelijk twee of drie stellen. Sindsdien groeit en bloeit het dorp langzaam weer op.

Met de opkomst van technologie en kunstmatige intelligentie kan een deel van het platteland zelfs een nieuwe toekomst krijgen. Maar daarvoor moeten de voorwaarden wel op orde zijn. Goede wegen, openbaar vervoer en vooral betrouwbaar internet zijn essentieel.

En daar wringt het nog op veel plekken. In Benamira ontbreekt het bijvoorbeeld aan ADSL en glasvezel. Ook is er een tekort aan woningen. Sinds Fernando in de media verscheen, kreeg het dorp honderden aanvragen van mensen die er willen wonen. Maar er is nauwelijks iets te huur of te koop. De vraag is dan ook niet alleen hoeveel dorpen verdwijnen, maar ook welke er uiteindelijk weer tot leven komen.

Vijf bijzondere uitstapjes naar La España Vacía