Else Beekman
De dood van twee Guardia Civil-agenten tijdens een achtervolging van een narcolancha (een snelle drugsboot) voor de kust van Huelva heeft opnieuw tot felle kritiek geleid op het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken. Agenten en vakverenigingen benadrukken dat zij al jaren waarschuwen voor een gebrek aan materieel, personeel en juridische bescherming in de strijd tegen de drugshandel in Zuid-Spanje.
In het kort
- Twee Guardia Civil-agenten kwamen om tijdens een achtervolging van een narcolancha bij Huelva.
- Agenten waarschuwen: ze hebben te weinig boten, personeel, juridische bescherming en niet-dodelijke middelen.
- De drugshandel in Zuid-Spanje wordt internationaler, gewelddadiger en zwaarder bewapend.
- De woede richt zich op Binnenlandse Zaken, de opheffing van OCON Sur en de politieke reactie op de tragedie.
Volgens vertegenwoordigers van politieverenigingen JUCIL en AUGC worden agenten “zonder voldoende middelen” ingezet tegen steeds agressiever opererende drugskartels in de Straat van Gibraltar en langs de Andalusische kust. Dat beeld wordt bevestigd door justitie. Ana Villagómez, speciaal antidrugsaanklager in de provincie Cádiz, waarschuwde eerder dat de netwerken steeds internationaler worden en Zuid-Spanje steeds nadrukkelijker als toegangspoort tot Europa gebruiken.
“Enige manier om narcolanchas te stoppen”
Een van de grootste frustraties onder agenten is dat zij nauwelijks mogelijkheden hebben om snelle drugsboten veilig tot stilstand te brengen. Volgens de bonden zijn de huidige onderscheppingsmethoden levensgevaarlijk.
“De enige effectieve manier om een narcolancha die met 60 knopen vaart te stoppen, is door vanuit een helikopter op de motoren te schieten”, zegt een woordvoerder van JUCIL. “Maar zonder duidelijke juridische bescherming wil geen enkele agent dat risico nemen.”
Agenten vrezen namelijk vervolging als zij hun vuurwapen gebruiken. Zelfs wanneer zij onder vuur liggen van smokkelaars, kunnen zij achteraf worden onderzocht wegens poging tot doodslag of buitensporig geweld.
Drugshandel verschuift en internationaliseert
De druk op de zuidkust neemt ook toe doordat de drugshandel zich verplaatst en internationaliseert. Waar het gebied rond Gibraltar en havenstad Algeciras jarenlang het zwaartepunt was, wijzen agenten inmiddels ook naar de monding van de rivier de Guadalquivir en de Atlantische kust richting Portugal. Volgens een Guardia Civil-agent met jarenlange ervaring in de Straat van Gibraltar is optreden daar extra lastig: “Met het weinige dat de Guardia Civil heeft, of wat ons nog rest, is ingrijpen in de Guadalquivir heel moeilijk. Daardoor kunnen zij daar hun gang gaan.”
Villagómez ziet dezelfde ontwikkeling vanuit het Openbaar Ministerie. “In Zuid-Amerika is sprake van overproductie. De drugs blijven niet meer alleen in Spanje, maar gaan door naar Europa. Er komen mensen om de lading te controleren”, stelde zij. Volgens de aanklager zijn Spaanse netwerken vaak vooral verantwoordelijk voor de logistiek: ontvangst, bewaking en doorvoer van de partijen. Juist daarom neemt volgens haar de bereidheid toe om geweld te gebruiken wanneer de politie ingrijpt.
Recente politieacties laten bovendien zien dat het niet langer alleen om hasj uit Marokko gaat. Bij de operatie Itálica 153 Legs/Avant werd een netwerk ontmanteld dat actief was in Sevilla, Cádiz, Málaga en Huelva. Daarbij werden 17 mensen aangehouden en duizenden kilo’s hasj en honderden kilo’s cocaïne onderschept. Ook werden oorlogswapens gevonden, waaronder Skorpion-machinepistolen en AK-47-achtige aanvalsgeweren. Voor agenten onderstreept dat hoe groot het verschil in slagkracht op zee en aan land is geworden.
Tekort aan boten en personeel
De Guardia Civil zegt met verouderd materieel te werken. Volgens de vakbonden zijn er momenteel slechts zes à zeven geschikte vaartuigen beschikbaar voor meer dan 400 kilometer kustlijn tussen Huelva, Cádiz en delen van Málaga. Daartegenover staan volgens hen soms tientallen tot zelfs honderd narcolanchas die tegelijkertijd actief kunnen zijn op zee.
Ook is er volgens de bonden een structureel tekort aan personeel. Alleen al in Cádiz en Algeciras zouden ongeveer 500 extra agenten nodig zijn. In Huelva ontbreekt het volgens hen aan nog eens 300 manschappen.
Vraag om niet-dodelijke middelen
Naast zwaardere bewapening vragen de agenten ook om meer niet-dodelijke middelen om boten te onderscheppen. Daarbij noemen zij onder meer netten die in de schroeven van vaartuigen verstrikt raken, foamkogels en verblindende lichtsystemen. Volgens AUGC staan agenten zonder dat soort middelen nu voor een onmogelijke keuze: óf gevaarlijke rammanoeuvres uitvoeren op zee, óf vuurwapens gebruiken met alle juridische gevolgen van dien.
Kritiek op afschaffing OCON Sur
De vakverenigingen halen ook opnieuw uit naar minister Fernando Grande-Marlaska vanwege het opheffen van OCON Sur in 2022. Die gespecialiseerde eenheid boekte volgens hen juist grote successen in de strijd tegen de georganiseerde drugshandel in de Campo de Gibraltar. Ook oud-agenten uit de regio noemen de ontmanteling achteraf “volledig contraproductief”. Volgens hen werd de beslissing destijds door de drugswereld gevierd, omdat OCON Sur honderden vaartuigen en voertuigen in beslag nam en grote partijen drugs onderschepte.
De Partido Popular heeft inmiddels aangekondigd die eenheid te willen herstellen als de partij weer gaat regeren.
Daarnaast eisen de agenten dat hun beroep officieel wordt erkend als risicoberoep en dat het Campo de Gibraltar de status krijgt van “Zona de Especial Singularidad”, een speciale risicoregio met extra middelen en vergoedingen.
Woede over afwezigheid van Marlaska
De woede binnen de Guardia Civil groeit verder doordat geen enkele minister aanwezig was bij de uitvaart van de twee overleden agenten in Huelva. Vooral de afwezigheid van minister Marlaska wordt hem zwaar aangerekend. Volgens AUGC probeerde Marlaska met zijn afwezigheid kritiek en mogelijke protesten te vermijden. “Wij dragen de kisten van onze collega’s, dan had hij ook het applaus of boegeroep moeten verdragen”, aldus de bond.
Ver esta publicación en Instagram
Ook uitspraken van María Jesús Montero, huidig PSOE-kandidaat voor de Andalusische verkiezingen en voormalig vicepresident van de Spaanse regering, vielen slecht bij JUCIL. Zij sprak over een “arbeidsongeval”, maar volgens de politievereniging doet die kwalificatie geen recht aan wat er is gebeurd. “We hebben het op zijn minst over dood door grove nalatigheid; zij zijn omgekomen tijdens hun dienst in een operatie tegen de drugshandel”, aldus JUCIL. De vereniging benadrukt dat de laatste botsing weliswaar tussen officiële vaartuigen plaatsvond, maar dat het risico ontstond door de vlucht van verdachten uit een criminele organisatie: “De drugshandelaren hebben een dodelijke situatie veroorzaakt.”
De dood van de twee agenten roept opnieuw herinneringen op aan het drama in Barbate in 2024, waarbij eveneens Guardia Civil-agenten omkwamen tijdens een confrontatie met narcolanchas. Sindsdien klinkt de roep om strengere maatregelen tegen de drugsmaffia in Zuid-Spanje steeds luider.
Villagómez spreekt inmiddels niet meer alleen over een probleem van openbare orde. Door de aanwezigheid van oorlogswapens en de internationale vertakkingen raakt de kwestie volgens haar aan de nationale veiligheid. “Het is al een behoorlijk ernstig veiligheidsprobleem dat moet worden aangepakt, want anders wordt dit alleen maar erger”, waarschuwde zij.