Else Beekman
Separatisten willen de regionale feestdag La Diada op 11 september en 1 oktober – de dag dat vorig jaar het referendum werd gehouden – aangrijpen om opnieuw aandacht voor hun zaak te vragen. De vorig najaar afgezette premier Puigdemont presenteert aan de vooravond van het vonnis van het hooggerechtshof over de gevangen zittende politici een nieuwe partij. De huidige premier van Catalonië sluit nieuwe verkiezingen niet uit.
Nu het Catalonië is gelukt om met niet al te veel politieke spanning de herdenking van de terroristische aanslag op 17 augustus jongstleden te doorstaan, staat er een periode vol politieke reuring voor de deur. In tegenstelling tot 2017, toen de agenda geheel draaide om het referendum van 1 oktober, heeft deze herfst geen historische momenten in petto. In afwachting van de manier waarop Quim Torra, de opvolger van Carles Puigdemont, het ‘proces’ staande houdt, zal het lot van de Catalaanse politiek in de komende maanden worden bepaald.
Deze herfst zal het voornamelijk draaien om de politieke bewegingen, de relatie met de Spaanse regering en de verdeeldheid onder de separatisten. En ook eventuele confrontaties tussen mensen die Catalonië volhangen met gele stroppen en mensen die, aangespoord door de partij Ciudadanos, deze weer weghalen.
De gele strop dook vorige week opeens op in Barcelona, op een poster bij de bushalte van plein Urquinaona. Bij een gele strop staat de boodschap: “Als we leven, leven we om op de hoofden van de koningen te treden”, getekend: “W. Shakespeare”. Het citaat komt uit het werk van Hendrik IV van de Engelse toneelschrijver. Het is nog niet duidelijk wie achter de actie zit. Een week eerder waren er in de stad al twee spandoeken verschenen met daarop een onverbloemde afwijzing van het Spaanse koningspaar, dat de stad bezocht ter gelegenheid van de herdenking van de terroristische aanslag op 17 augustus 2017.
Gerechtelijke uitspraken
Vooral de vonnissen over de separatistische politici die vastzitten vanwege hun rol bij de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van vorig jaar zullen het keerpunt in de Catalaanse en Spaanse politiek bepalen. In september neemt het Spaanse hooggerechtshof een beslissing over de wrakingsverzoeken die door de verdachten zijn gedaan. De hoorzittingen van de in beschuldiging gestelde politici zijn gepland voor november. Als de gevangenisstraffen hoog zijn, zal dit een reactie uitlokken die nu nog moeilijk te voorspellen is. Maar voorlopig moet Catalonië verder roeien in een zee van twijfels.
Nieuwe route naar onafhankelijkheid
Journaliste Pilar Rahola, officiële woordvoerster van de separatisten, deed vorig weekend een voorspelling na haar bezoek aan Puigdemont in België: “Deze regering zal het moment creëren van een tweede republiek voor Catalonië. Het is menens”. Het is echter niet de eerste keer dat er onafhankelijkheid wordt beloofd en een deel van de separatisten is nog steeds gefrustreerd door de afloop van 1 oktober vorig jaar. Dat komt de motivatie om door te strijden niet ten goede. Quim Torra, premier van de Catalaanse regering, zal proberen hier iets aan te doen.
Begin september houdt hij een politieke bijeenkomst die de nieuwe route van de onafhankelijkheidsstrijd zal uitzetten. Voor het eerst sinds hij in mei is geïnstalleerd, zal hij openlijk uitleggen wat zijn plannen zijn, anders dan de functie van ‘beheerder’, zoals hij dat zelf tot nu toe heeft gedefinieerd. Over de inhoud van die route is nog niets bekend. Torra geeft alleen aan wat de doelstelling is, maar vertelt niet hoe hij die wil bereiken. Wel geeft hij aan dat hij voor zijn project afhankelijk is van de druk van de straat: “Ik zal het belang van straatmobilisatie heel duidelijk maken”, laat hij weten.
September
De eerste test voor het slagen van de nieuwe fase vindt plaats op 11 september tijdens la Diada, de Catalaanse feestdag. Sinds 2012 staat deze dag in het teken van demonstraties voor de onafhankelijkheid. ANC en Òmnium willen dit jaar in de Avenida Diagonal van Barcelona een nieuwe actie houden: een stille bijeenkomst die eindigt met een gezamenlijke schreeuw. Maar het is de vraag of de herinnering aan 1 oktober en de gevangenneming van politici wel aanleiding zal zijn tot een massale opkomst. Daarbij komt dat er ondanks alle beloften nog steeds geen onafhankelijke republiek bestaat.
In september is een tweede ontmoeting gepland tussen Quim Torra en Pedro Sánchez. Dan wordt duidelijk waartoe de dooi in de relatie tussen beide kampen sinds het aantreden van Sánchez heeft geleid. Dit keer maakt Sánchez een gebaar door naar Barcelona te reizen om door de Catalaanse premier te worden ontvangen. Tot nu toe is het echter bij gebaren gebleven. Het eerste gesprek tussen beiden begin augustus heeft geen enkel akkoord opgeleverd. De Spaanse regering heeft zowel de voorwaarden van de Catalaanse regering, het referendum en het verzoek om de druk op de gevangen genomen politici te verminderen, afgewezen. En terwijl de omgeving van Torra onbereikbare voorwaarden eist, pleit de Catalaanse vicepresident Pere Aragonès van de ERC ervoor om de standpunten van beide regeringen juist nader tot elkaar te brengen, met name als het gaat om financiën.
Oktober
Drie maanden na la Diada en het overleg tussen Sánchez en Torra krijgt de onafhankelijkheidsbeweging een tweede kans om spierballen te tonen. Naar verwachting wordt de herdenking van 1 oktober het moment dat Torra aangrijpt om het ‘proces’ nieuw leven in te blazen. Beelden van het politievertoon van vorige jaar, de arrestatie van politici die het referendum organiseerden en zij die gevlucht zijn naar het buitenland, kan versterkend werken. Op dit moment is er nog geen sprake van een officiële bijeenkomst, maar de Catalaanse regering zal zeker gebruik willen maken van de politieke energie die deze dag losmaakt.
Verdeeldheid
De herinneringen aan 1 oktober zijn ook brandstof voor Puigdemont die dan zijn nieuwe politieke kunstwerk, la Crida Nacional por la República, in werking zal zetten. In deze partij wil hij alle separatistische partijen laten samensmelten. De ERC wil echter geen meeloper worden van de voormalig president en heeft de strategie van de eenzijdige route die leidde tot 1 oktober inmiddels verlaten. Hiervoor heeft de ERC al een prijs moeten betalen. De CDR beschuldigt de ERC van verraad omdat zij niet alleen voor de republiek zou werken. Het hoofdkantoor van de ERC kreeg begin augustus te maken met een poging tot bezetting en op de muur was een bericht achtergelaten: “Ongehoorzaam (de staat) of stap op”.
De verdeeldheid onder de separatisten blijft niet beperkt tot de botsing tussen Puigdemont en de ERC. De CUP, die op één lijn ligt met de CDR, wijst JxCAT en ERC af als verraders van de Catalaanse regering omdat ze niet bereid zijn om echte stappen naar onafhankelijkheid te zetten. Ook de antikapitalisten kunnen de komende maanden nog een klap uitdelen wanneer ze de begroting voor 2019 niet steunen. Intussen heeft Torra de deur naar verkiezingen al opengezet: “Regeringen treden normaal gesproken af als hun begrotingen niet worden goedgekeurd”.