Hoe is het nu met Grazalema, het natste dorp van Spanje?

Hoe is het nu met Grazalema, een week na de uitzonderlijke regen van storm Leonardo en beelden van het water dat letterlijk uit vloeren, muren en stopcontacten stroomde? In en rond het witte bergdorp in de Sierra de Cádiz viel bijna 2.000 liter neerslag per m2 in slechts drie weken. Meer dan hier – normaal al het natste dorp van Spanje – in een heel jaar valt. Hoewel de meest urgente wateroverlast op veel plekken is afgenomen, waarschuwen experts dat de ondergrond nog een tijd instabiel kan blijven.

Door verzadigde bodems en volgelopen ondergrondse waterlagen kan het gevaar op verzakkingen, scheuren en afglijdende hellingen nog dagen tot weken aanhouden.

Waarom het gevaar niet meteen afneemt

Juan Carlos García, coördinator van het team dat de situatie onderzoekt, legt aan persbureau EFE uit dat er ‘grote onzekerheid’ is over wat er precies in de ondergrond gebeurt. Niet alleen is er het gevaar van te veel druk door volgelopen aquifers, maar óók wanneer het water weer wegtrekt. Dat drukverschil kan leiden tot verzakkingen en zelfs plotselinge instortingen. “Het risico houdt aan tot na de regen,” aldus García.

Recordhoeveelheden regen en evacuaties

Grazalema kreeg vorige week in korte tijd uitzonderlijk veel neerslag te verwerken. Meetstations meldden op 4 en 5 februari rond de 600 liter per vierkante meter in 24 uur. Door de verzadiging ontstonden overstromingen en nam het gevaar op aardverschuivingen toe. Heel Grazalema werd ontruimd. Bewoners moesten elders onderkomen zoeken of konden terecht in hotels en gemeentelijke faciliteiten in Ronda. Ook de militaire eenheid voor noodhulp UME hielp met het wegpompen van water uit straten en huizen.

Scheuren, holtes en glijdende hellingen

De experts geven aan dat op hellingen met een hellingsgraad van meer dan ongeveer 30 graden glijbewegingen optreden. Daarnaast zijn er op steilere taluds steen- en grondverschuivingen die wegen kunnen blokkeren. In de omgeving zouden bovendien scheuren toegang geven tot ondergrondse holtes; dat soort processen kan, in het slechtste geval, ook dichter bij bebouwing optreden.

Wat er al aan schade is

Er zijn meldingen van scheuren in gevels en verzakkingen van vloeren en kelders. Publieke infrastructuur zoals pleinen, kleine bruggetjes en taluds vertonen scheuren en afschuivingen.  De gemeente en Junta laten momenteel structurele inspecties uitvoeren om te bepalen welke delen mogelijk moeten worden afgesloten of gesloopt.

Ook de bereikbaarheid blijft een groot probleem. Op de A-372 (Ubrique – Grazalema – Ronda) zijn meerdere aardverschuivingen geweest en delen zijn (tijdelijk) afgesloten door vallende rotsblokken, omgevallen bomen en instabiele taluds. Op de A-2302 (Villaluenga – Grazalema) en andere lokale wegen zijn afschuivingen, wegverzakkingen en ondermijning van de wegrand gemeld. Daardoor is verkeer soms beperkt of helemaal niet mogelijk. Autoriteiten waarschuwen dat sommige stukken eerst gestabiliseerd moeten worden voordat zwaar materieel veilig kan werken; omleidingen en langere aanrijtijden voor hulpdiensten blijven daarom voorlopig van kracht.

Aardbevingen en ondergrondse geluiden: wat is het?

Veel mensen maken zich ongerust over aardbevingen, geluiden die klinken als ondergrondse explosies en trillingen in de grond. Volgens technici van het IGME-CSIC gaat het om twee verschillende verschijnselen die niet met elkaar samenhangen. Dat legden zij uit tijdens een bijeenkomst die werd georganiseerd door de Andalusische regionale overheid, samen met het onderzoeksbureau CSIC en de Andalusische noodhulpdienst. Zo brachten zij meer duidelijkheid bij burgemeesters en inwoners van de getroffen dorpen.

De hoorbare ‘knallen’ en vibraties passen bij het gedrag van de ondergrondse waterlagen (aquifers), die door de extreme regen in korte tijd snel volliepen. Daardoor verandert de waterdruk, wat in dit karstgebied (kalksteen met holtes en gangen) soms als geluid of trilling aan de oppervlakte merkbaar is.

De kleine aardbevingen die óók zijn gemeten, vallen volgens het Spaanse Instituto Geográfico Nacional (IGN) binnen de gebruikelijke tektonische activiteit van de regio. Ze zijn dus niet direct gekoppeld aan de storm of het vollopen van aquifers. Deskundigen benadrukten op deze bijeenkomst bovendien dat er geen aanwijzingen zijn dat het water de draagstructuur van huizen in Grazalema heeft aangetast.

Storm Oriana levert nog tot zaterdagnacht regen, maar als dat front wegtrekt, volgt er voorlopig even niets. Mogelijk biedt dat de inwoners van Grazalema perspectief op een terugkeer naar hun huizen.