Else Beekman
Op het Spaanse eiland Ibiza worden deze maand zo’n 200 mensen uit informele nederzettingen gezet. Dat is de bestuurlijke term voor wat feitelijk krottenkampen zijn met geïmproviseerde hutten, kapotte caravans en andere ruimtes die als woning dienen op een eiland dat internationaal bekend is om zijn mix van high-end luxe en een alternatieve, ‘hippie’ levensstijl. De mensen die hier van het eilandbestuur niet meer mogen wonen zijn grotendeels arbeidskrachten in de horeca en bouw die door de torenhoge huurprijzen geen reguliere woning kunnen vinden.
Ahmed (35) werkt overdag in een vijfsterrenhotel, maar keert na zijn dienst terug naar een geïmproviseerde hut van hout en karton. Hij woont in een kamp bij Sa Joveria, vlak naast het ziekenhuis Can Misses. De krant El País toont dat hij niet de enige is die zich in een dergelijke uitzichtloze situatie bevindt. Tientallen mensen leven er in tenten, oude caravans of zelfgebouwde onderkomens, zonder stromend water of sanitaire voorzieningen.
Ze koken buiten op gasflessen, wassen zich in sportscholen of op hun werk en halen water uit openbare bronnen. Voor velen is dit krottenkamp de enige optie in een woningmarkt waar vrijwel het hele salaris opgaat aan huur.
Gedwongen vertrek uit twee krottenkampen
De gemeente heeft aangekondigd beide grote krottenkampen, bij Sa Joveria en nabij het stadion van Can Misses, in april te ontruimen. De eerste uitzetting staat gepland voor 21 april en treft aanvankelijk zo’n 130 bewoners. Doordat sommigen al vertrokken zijn, kan dat aantal op het moment van ontruiming inmiddels gedaald zijn.
Het terrein is privébezit en volgens de gemeente vormen de omstandigheden er een risico voor de volksgezondheid en brandveiligheid. Na de ontruiming wordt het terrein afgesloten om nieuwe bewoning te voorkomen.
Veel bewoners zijn zogenoemde ‘herhaalgevallen’: zij werden vorig jaar al verdreven uit een groot kamp bij Can Rova en staan nu opnieuw op straat.
Werk, maar geen dak boven het hoofd
Ongeveer 80 procent van de bewoners zijn mannelijke seizoenarbeiders, vaak afkomstig uit de Westelijke Sahara. Ze werken, of zoeken werk, in de bouw en toeristische sector.
Een van hen is Mohamed. Hij is psycholoog, opgeleid in Cuba, waar hij veertien jaar woonde en studeerde. Dat verklaart ook waarom hij uitstekend Spaans spreekt. In de vluchtelingenkampen bij El Aaiún in de Westelijke Sahara werkte hij met psychiatrische patiënten en aan uitwisselingsprojecten met psychologen in Spanje. Zoals zoveel werk in de kampen deed hij dat vrijwillig, door een gebrek aan financiering van de Sahrawi-staat, die internationaal maar beperkt wordt erkend.
Sinds drie seizoenen werkt Mohamed als bagagemedewerker op de luchthaven van Ibiza. Maar als hij na zijn avonddienst om 22.30 uur terugkeert, weet hij niet waar hij zal slapen.
Maar ook vrouwen en gezinnen zitten in de knel. Zo woont Sofía al meer dan een jaar in een caravan, ondanks haar baan in een hotel. Een kamer kost op het eiland al snel 800 tot 900 euro. Anderen geven aan dat zelfs een gedeelde woning onbetaalbaar voor ze is.
De gemeente heeft voor zes kwetsbare gevallen een dossier geopend, maar structurele oplossingen ontbreken.
Woningcrisis bereikt kookpunt
De situatie op Ibiza is volgens El País geen incident, maar een symptoom van de bredere wooncrisis waarmee niet alleen Ibiza, maar alle populaire toeristische gebieden in Spanje kampen. Alleen door de beperkte ruimte op het eiland en de enorme vraag vanuit het toerisme zijn de prijzen hier nog sterker geëxplodeerd dan elders.
- In Santa Eulària ligt de koopprijs rond of boven de 6.000 euro per m², afhankelijk van de bron en periode
- In Ibiza-stad ligt de huurprijs rond de 25 tot 30 euro per m² per maand, volgens cijfers van vastgoedplatform Idealista
- Een appartement van 75 m² kan daarmee oplopen tot circa 1.900 à 2.200 euro per maand
- Kamers worden via informele kanalen vaak aangeboden vanaf ongeveer 800 tot 1.200 euro
Volgens hulporganisatie Cáritas Diocesana Ibiza verandert ook het profiel van mensen in nood. Steeds vaker gaat het om werkenden die ondanks inkomen geen woning kunnen betalen.
Tijdelijke opvang, geen structurele oplossing
Via het opvanghuis Nazaret biedt Cáritas tijdelijk onderdak aan gezinnen, maar met slechts 23 plaatsen en een maximale verblijfsduur van enkele maanden is dat slechts een noodoplossing. Deze mensen zullen opnieuw ergens anders proberen te overleven, zegt coördinator Gustavo Gómez. Er is simpelweg geen structureel alternatief.
Gemeente zet in op handhaving
Burgemeester Rafael Triguero benadrukt dat de stad illegale nederzettingen niet wil tolereren. De politie zal actief controleren om te voorkomen dat bewoners zich op andere terreinen vestigen.
Tegelijk erkent hij het onderliggende probleem: duizenden seizoenarbeiders trekken jaarlijks naar het eiland zonder huisvesting. Idealiter komt iedereen met een fatsoenlijke woonoplossing, aldus de burgemeester. In de praktijk blijkt dat voor velen een illusie.
Aanpak blijft vooral reactief
De aanpak van de overheid richt zich voorlopig vooral op handhaving en het ontmantelen van de nederzettingen. Er is beperkte noodopvang en individuele begeleiding voor kwetsbare gevallen, vaak in samenwerking met hulporganisaties. Maar grootschalige oplossingen voor de huisvesting van seizoenarbeiders ontbreken.
Daarmee bestrijdt het bestuur vooral de zichtbare gevolgen van de crisis, niet de oorzaak: een structureel tekort aan betaalbare woningen op een eiland dat economisch afhankelijk is van juist deze arbeidskrachten.
Met het toeristenseizoen voor de deur groeit de druk. Voor de betrokkenen betekent de ontruiming vooral één ding: opnieuw beginnen, zonder zekerheid op een dak boven het hoofd.