Elize van Loon
In het dorp Cabañas de Yepes (Toledo) duikt sinds enkele weken een onverwachte bezoeker op. Het is een jonge Iberische lynx die door bewoners Veneno wordt genoemd. Het dier loopt bijna dagelijks door de straten, springt moeiteloos op muurtjes en lijkt nauwelijks onder de indruk van mensen. Zijn aanwezigheid levert spectaculaire beelden op, maar ook zorgen — vooral bij vrijwilligers die de lokale kattenkolonie beheren.
Volgens hen heeft de lynx inmiddels een twintigtal zwerfkatten gedood. De dieren maakten deel uit van een gecontroleerde kolonie die door een vereniging werd verzorgd. Voor de verzorgers is het emotioneel zwaar, maar biologen benadrukken dat het gedrag van Veneno volledig past binnen zijn natuurlijke rol als roofdier. Een lynx ziet een kat simpelweg als een concurrent in zijn territorium.
Hoe Veneno in het dorp terechtkwam
Veneno werd in 2024 geboren in de Montes de Toledo. Vorig jaar vestigde hij zich in een nabijgelegen vallei met veel konijnen, zijn belangrijkste prooi. In dat gebied leeft ook een volwassen vrouwtje, Tara, die dit jaar waarschijnlijk jongen heeft gekregen.
Dat de lynx nu zo vaak het dorp binnenloopt, komt volgens experts door gewenning: hij volgt een vaste route en ervaart menselijke aanwezigheid niet als bedreigend. Dat levert risico’s op. De grootste zorg is dat hij wordt aangereden — nog altijd de belangrijkste niet‑natuurlijke doodsoorzaak voor de soort. Daarnaast kunnen katten ziekten overdragen op lynxen.
Sociale media trekken nieuwsgierigen aan
Video’s van Veneno die achter katten aangaat, verspreidden zich razendsnel op sociale media. Sindsdien komen mensen uit omliggende dorpen naar Cabañas de Yepes om de lynx te zien of zelfs selfies te maken. De gemeente en natuurbeschermers waarschuwen dat dit gevaarlijk is: een lynx valt mensen niet aan, maar kan zich wel in het nauw gedreven voelen.
Tijdens een informatiebijeenkomst voor bewoners liep Veneno zelfs langs het gebouw waar de bijeenkomst plaatsvond — een surrealistisch moment dat de onrust alleen maar vergrootte.
Maatregelen: katten beschermen, lynx terug naar zijn leefgebied
De gemeente heeft een ruimte beschikbaar gesteld om de overgebleven katten tijdelijk binnen te houden. Vrijwilligers proberen daarnaast adopties te regelen. Tegelijkertijd werken technici van het regionale lynxprogramma aan een strategie om Veneno te ontmoedigen het dorp in te gaan. Dat gebeurt door geen voedsel of water meer op straat te laten staan en door het dier — uitsluitend door professionals — met geluiden richting het veld terug te sturen. Het doel is dat de lynx het dorp gaat associëren met onrust en het open landschap met rust.
Groeiende lynxpopulatie vaker zichtbaar in dorpen
Onderzoekers van de Estación Biológica de Doñana verwachten dat dit soort situaties vaker zal voorkomen. De Iberische lynx herstelt langzaam maar gestaag, waardoor de soort opnieuw terrein wint. Dat betekent dat lynxen vaker in contact komen met menselijke nederzettingen én met zwerfkatten. Wetenschappers benadrukken dat het niet de lynx is die moet worden beperkt, maar dat katten niet thuishoren in de natuur. Voor hun eigen veiligheid, voor de volksgezondheid en voor de bescherming van wilde fauna zouden katten in huis moeten leven of in goed beheerde, afgesloten voorzieningen.
De gemeente Cabañas de Yepes heeft inmiddels samen met andere dorpen subsidie aangevraagd om te voldoen aan de Spaanse dierenwelzijnswet, die gemeenten verplicht kattenkolonies te beheren via sterilisatie, gezondheidscontrole en geregistreerde verzorgers.