Judith Goeree
Tenerife probeert verdwenen zeegrasvelden op de Canarische Eilanden te herstellen met planten die eerst in een laboratorium zijn opgekweekt. Bij Abades, in het zuidoosten van Tenerife, zijn de eerste jonge zeegrasplanten teruggezet in zee. De proef biedt hoop voor een ecosysteem waarvan in enkele decennia een groot deel is verdwenen. Desondanks waarschuwen onderzoekers ook: terugplanten heeft weinig zin als vervuiling en andere oorzaken niet tegelijk worden aangepakt.
In het kort
- Op Tenerife zijn voor het eerst jonge zeegrasplanten uitgezet die uit zaden in een laboratorium zijn gekweekt.
- De methode moet beschadigde onderwaterweiden helpen herstellen zonder gezonde zeegrasvelden aan te tasten.
- Dat is hard nodig: ongeveer de helft van de Canarische zeegrasvelden is in 25 jaar verdwenen.
Zeegras gekweekt en teruggezet in zee
Onlangs doken onderzoekers bij Abades het water in met acht jonge zeegrasplantjes. Deze plantjes waren speciaal voor dit herstelproject in een laboratorium gekweekt, in samenwerking met mariene biologen van de Universidad de Las Palmas de Gran Canaria (ULPGC). De onderzoekers verzamelden eerder zaden op verschillende plekken voor de kust van Tenerife. Die werden aan land ontkiemd en maandenlang verzorgd totdat de plantjes sterk genoeg waren om terug te keren naar zee.
Daar werden ze op de zeebodem vastgezet. De komende drie jaar volgen onderzoekers of ze aanslaan, groeien en zich uiteindelijk kunnen uitbreiden tot nieuwe zeegrasvelden.
Juist die manier van werken maakt de proef interessant. Normaal gesproken worden voor herstelprojecten soms volwassen planten uit gezonde zeegrasvelden gehaald. Door nieuwe planten uit zaad te kweken, hoeft de natuur op de ene plek niet te worden beschadigd om haar op een andere plek te herstellen.
Waarom het verdwijnen van zeegras een probleem is
Zeegrasvelden vormen een compleet ecosysteem. Jonge vissen en andere zeedieren vinden er voedsel, beschutting en een plek om op te groeien. De wortels houden zand en sediment vast en de bladeren remmen stroming en golven, waardoor zeegras ook helpt om erosie tegen te gaan.
Daarnaast filteren de planten zwevende deeltjes uit het water en slaan ze koolstof op in de zeebodem. Als zeegras verdwijnt, gaat dus niet alleen een plant verloren. Ook dieren verliezen leefgebied, de bodem wordt kwetsbaarder en het water kan troebeler worden. Dat laatste maakt herstel extra moeilijk, omdat zeegras veel zonlicht nodig heeft om te groeien.
Juist op de Canarische Eilanden is de achteruitgang groot. In ongeveer 25 jaar is naar schatting de helft van de zeegrasvelden verdwenen. In sommige gebieden loopt het verlies op tot 60 procent.
Afvalwater en bebouwing bedreigen zeegras
Een belangrijke oorzaak is de toenemende druk op de kust. Afvalwater en andere vervuiling verslechteren de waterkwaliteit. Ook havens, kustwerken en ankers van boten kunnen zeegrasvelden beschadigen.
Hoe concreet die bedreiging is, blijkt uit een andere zaak die momenteel op Tenerife speelt. Het Spaanse Openbaar Ministerie eist vier jaar gevangenisstraf tegen twee burgemeesters en twee voormalige burgemeesters vanwege jarenlang illegaal lozen van ongezuiverd afvalwater vanuit het bedrijventerrein Valle de Güímar.
In het zeewater rond de afvoer werd de bacterie E. coli gemeten tot honderd keer de toegestane norm — met risico op maag- en darmklachten op korte termijn en een verhoogd risico op kanker op de lange termijn, aldus het Openbaar Ministerie. Ook de zeegrasvelden komen terug in de aanklacht: vlak bij de onderzeese afvoerbuis namen ze af, terwijl ze verder van het lozingspunt juist toenamen.
De rechtszaak tegen de vier bestuurders staat gepland voor 8 februari 2027.
Alleen terugplanten is niet genoeg
Het project waarbij op Tenerife in een laboratorium gekweekt zeegras wordt teruggeplant, is een initiatief van Innoceana. Deze organisatie zet zich in voor het herstel en de bescherming van de zee. Oprichter Carlos Mallo waarschuwt dat het weinig zin heeft om zeegras terug te planten zolang de oorzaken van de achteruitgang blijven bestaan. Hij vergelijkt het met het opnieuw aanplanten van een bos terwijl de brand nog niet is geblust.
Daarom richt Innoceana zich niet alleen op herstel van verdwenen zeegrasvelden, maar ook op betere bescherming van de gebieden die er nog zijn. Daarvoor moeten onder meer afvalwaterlozingen en vervuiling worden teruggedrongen. Ook ontwikkelingen aan de kust en schade door ankers vragen aandacht. Goed aangelegde ankerplaatsen kunnen voorkomen dat boten de kwetsbare zeegrasvelden beschadigen.
Kwekerijen voor zeegras op de eilanden
Als de proef bij Abades slaagt, kan de methode op grotere schaal worden gebruikt. Innoceana wil uiteindelijk een netwerk van zeegraskwekerijen op de Canarische Eilanden opzetten. Daar kunnen zaden worden ontkiemd en jonge planten worden gekweekt om beschadigde gebieden opnieuw te begroeien.
De acht planten bij Abades vormen daarmee vooral een eerste test. Of de Canarische zeegrasvelden zich werkelijk kunnen herstellen, hangt uiteindelijk niet alleen af van wat er opnieuw wordt geplant, maar ook van de vraag of de oorzaken van hun verdwijning worden aangepakt.