Twee derde van Spaanse steden heeft nog geen operationele lage-emissiezone

Het is een doorn in het oog van milieuorganisaties in Spanje: drie jaar nadat de regering grote gemeenten verplichtte om lage-emissiezones in te voeren, blijkt dat een ruime meerderheid nog altijd achterloopt. Van de 153 steden die zo’n zone hadden moeten hebben, heeft slechts een minderheid die ook echt operationeel. Milieuorganisaties trekken daarom steeds vaker naar de rechter, terwijl de nationale overheid vooralsnog nauwelijks ingrijpt.

De Spaanse klimaatwet uit 2021 verplicht gemeenten met meer dan 50.000 inwoners om uiterlijk op 1 januari 2023 een lage-emissiezone (zona de bajas emisiones, ZBE in Spanje) in te voeren. Het doel is duidelijk: vervuilende auto’s weren uit drukke stadsgebieden, de luchtkwaliteit verbeteren en de uitstoot van broeikasgassen terugdringen.

Toch verloopt de invoering van lage-emissiezones in Spanje traag. Volgens recente cijfers van het ministerie voor Ecologische Transitie, waarover El País berichtte, zijn er op dit moment 57 steden met een geldende zone. Dat is nog altijd maar een deel van het totaal. In het afgelopen jaar kwamen er slechts acht nieuwe zones bij (Alicante, Badajoz, Cuenca, Getafe, Granada, Sabadell, Salamanca en Torrelavega).

Veel plannen blijven steken in voorbereiding

Naast de steden die al een zone hebben, zijn er veel gemeenten waar de maatregel nog ‘in behandeling’ is. Op papier wordt er dus gewerkt aan invoering, maar in de praktijk merken inwoners daar vaak nog weinig van.

Opvallender is dat tien steden volgens de beschikbare gegevens zelfs nog niet echt begonnen zijn met het proces, of dat niet aan de overheid hebben doorgegeven. Het gaat onder meer om Adeje, Arganda del Rey, Arona, Ferrol, Orihuela, Telde en Vic.

Daarmee groeit de kritiek op de trage uitvoering van lage-emissiezones. Zeker omdat de deadline inmiddels al jaren verstreken is.

Milieugroepen stappen naar de rechter

Ecologistas en Acción is begonnen met juridische procedures tegen verschillende gemeenten. De organisatie stelt dat sommige steden helemaal geen zone hebben ingevoerd, terwijl andere kiezen voor een zo klein gebied dat het effect vrijwel nul is.

Zo zijn er al procedures gestart rond Valladolid, Santander en Alicante. Volgens de milieuorganisatie schieten de maatregelen in die steden tekort en halen ze de wettelijke milieudoelen niet. Ook tegen Arganda del Rey en Valencia worden stappen voorbereid.

De kritiek is niet alleen dat steden te laat zijn, maar ook dat sommige zones vooral symbolisch zijn. Volgens activisten gaat het soms om gebieden die al bijna autovrij waren, waardoor de werkelijke impact op verkeer en luchtvervuiling beperkt blijft.

‘Nepzones’ zonder echte werking

Ook Greenpeace spreekt zich stevig uit. De organisatie waarschuwt voor wat zij omschrijft als ‘fake ZBE’s’: zones die vooral bedoeld lijken om aan de formele eis te voldoen, zonder het autoverkeer echt terug te dringen.

Dat probleem speelt niet alleen bij de omvang van de zones. In verschillende steden zijn de regels wel ingevoerd, maar worden overtreders nog niet beboet. Daardoor verandert er op straat weinig. In Guadalajara is de start van sancties zelfs opnieuw met twee jaar uitgesteld.

Voor bewoners en bezoekers zorgt dat voor verwarring. Op papier bestaan lage-emissiezones dan wel, maar zonder controle of boetes blijft het effect beperkt.

Overheid wijst op gebrek aan sancties

Het ministerie voor Ecologische Transitie wijst erop dat de wet zelf geen sanctieregeling bevat. Daardoor kan het rijk niet eenvoudig optreden tegen gemeenten die achterblijven. Wel wordt gewerkt aan nieuwe regelgeving die steden verplicht om ook echt boetes uit te delen binnen deze verkeersbeperkingen. Wanneer dat besluit officieel gepubliceerd wordt, is nog niet bekend.

Het ministerie van Transport wil bovendien het recht op staatssteun voor openbaar vervoer koppelen aan de invoering van een lage-emissiezone. Ook dat plan is nog in behandeling.

Intussen hebben ook het Openbaar Ministerie voor Milieu en de Spaanse Ombudsman informatie opgevraagd over de naleving, maar concrete gevolgen heeft dat voorlopig nog niet gehad.

Wie dus met een oudere auto een stad inrijdt, kan in de toekomst vaker te maken krijgen met toegangsbeperkingen of boetes. Tegelijk laat deze situatie zien dat de regels per Spaanse stad nog lang niet overal even duidelijk of streng zijn.

De komende maanden zal blijken of de druk van rechters, milieuorganisaties en de centrale overheid voldoende is om de achterstand weg te werken.