Elize van Loon
In de eerste drie maanden van 2026 is het aantal racistische en xenofobe berichten op sociale media duidelijk gestegen. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het Spaanse Observatorio Español del Racismo y la Xenofobia (Oberaxe). Het gaat om haatberichten die te maken hebben met voetbal én om bredere discussies over migratie en samenleven. Oberaxe analyseerde in totaal 105.911 berichten. Dat zijn er gemiddeld 1.170 per dag. In 94 procent van de gevallen ging het om agressieve of beledigende taal.
De onderzoekers volgen berichten die in Spanje worden geplaatst of gedeeld, of die duidelijk onderdeel zijn van het Spaanse online debat. De platforms zelf zijn internationaal, zoals TikTok, X en YouTube, maar de gemonitorde inhoud komt uit de Spaanse digitale omgeving. Het gaat dus om haatspraak die door Spaanse gebruikers wordt verspreid of die zich richt op onderwerpen die in Spanje spelen.
Voetbal als grote aanjager
Het aandeel haatberichten dat direct te maken heeft met voetbal steeg van 7 naar 16 procent. Vooral mensen met een Noord‑Afrikaanse achtergrond waren het doelwit. Zij kwamen in 61 procent van deze berichten voor.
Volgens Oberaxe zorgden verschillende gebeurtenissen voor extra pieken. De Africa Cup of Nations speelde een rol, net als de zichtbaarheid van bekende spelers zoals Lamine Yamal en Vinícius Júnior. Ook vieringen van supporters in Spaanse steden leidden tot meer online haat.
Migratie en samenleven blijven gevoelig
Naast voetbal was ook het debat over de geplande regularisatie van migranten een belangrijke bron van haatspraak. Twintig procent van alle gemonitorde berichten ging over sociaal‑economische onderwerpen, zoals werk, huisvesting en integratie. Binnen deze categorie waren vooral moslims (24 procent) en mensen uit Latijns‑Amerika (11 procent) het doelwit. Het aandeel haat tegen Latijns‑Amerikanen steeg met zeven procentpunt ten opzichte van het vorige kwartaal.
Grote verschillen tussen sociale platforms
De onderzoekers keken ook naar hoe snel platforms haatberichten verwijderen. Gemiddeld werd 55 procent van de gemelde inhoud weggehaald, maar de verschillen zijn groot. TikTok verwijderde 86 procent van de gemelde berichten. X (voorheen Twitter) haalde 75 procent weg, een flinke stijging vergeleken met de 36 procent van het vorige kwartaal. YouTube verwijderde slechts 16 procent van de gemelde haatinhoud. Volgens Oberaxe laten deze cijfers zien dat sommige platforms hun moderatie verbeteren, terwijl andere achterblijven.
Een zorgelijke stijging
De onderzoekers waarschuwen dat haatspraak op sociale media niet alleen online blijft. Het kan bijdragen aan een vijandige sfeer in de samenleving en invloed hebben op hoe mensen naar elkaar kijken. Vooral de combinatie van sport, identiteit en migratie blijkt gevoelig. Oberaxe benadrukt dat het belangrijk is om haatinhoud snel te melden en te verwijderen. Ook pleiten ze voor meer samenwerking tussen overheid, platforms en maatschappelijke organisaties.
Wat deze cijfers laten zien
De stijging in het eerste kwartaal van 2026 laat zien dat haatspraak in Spanje een hardnekkig probleem blijft. Voetbal en migratie zijn onderwerpen die veel emoties oproepen, en dat is duidelijk terug te zien in de online discussies. Tegelijkertijd tonen de cijfers dat betere moderatie wel degelijk effect kan hebben.