Else Beekman
In de Ayora-vallei, in het binnenland van de provincie Valencia, groeit het verzet tegen een geplande grootschalige afvalinstallatie bij Zarra. Inwoners uit verschillende dorpen, waaronder veel Nederlanders en Britten, hebben een actieplatform opgericht om het project tegen te houden. Inmiddels heeft de kwestie zich ontwikkeld van een lokaal conflict tot een bredere politieke en institutionele discussie in de hele Valle de Ayora‑Cofrentes.
De oprichtingsbijeenkomst van het Plataforma contra el Macrovertedero de Zarra vond plaats op zondag 14 juni in het cultureel centrum van Ayora. Daar kwamen inwoners van Ayora, Zarra, Jarafuel en Teresa de Cofrentes bij elkaar, onder wie veel buitenlandse bewoners die zich juist vanwege de rust, natuur en leefkwaliteit in de vallei hebben gevestigd. Vooral onder Nederlanders en Britten leidt het plan tot onbegrip, omdat zij vrezen dat een grootschalige afvalinstallatie grote gevolgen zal hebben voor het karakter van het gebied.
Zorgen over lucht, water en natuur
De grootschalige afvalinstallatie is voorzien in Las Hoyas de Caballero, een gebied met landbouwgrond dat wordt omringd door volwassen bos. Volgens het actieplatform vormt het plan een directe bedreiging voor de lucht- en waterkwaliteit en kan het natuurlijke landschap van de Ayora‑vallei verder onder druk komen te staan. Activisten waarschuwen bovendien voor extra zwaar vrachtverkeer, geur- en stofhinder, meer lawaai, verhoogd brandrisico en mogelijke effecten op het grondwater dat verschillende dorpen in de regio van drinkwater voorziet.
De organisatie wijst erop dat de vallei de afgelopen jaren al met meerdere ingrijpende projecten is geconfronteerd en spreekt van een opeenstapeling die het ecologische en landschappelijke evenwicht van de streek steeds verder aantast. In hun communicatie benadrukken de actievoerders dat de Ayora‑vallei juist bekendstaat om haar vrijwel ongerepte natuur, stilte en schone lucht – precies de kwaliteiten die veel buitenlandse bewoners hebben overtuigd om zich hier te vestigen.
Bedrijf achter het project en bestuurlijke trage molen
Achter het nieuwe initiatief staat het bedrijf TRECO S.L., dat een complex voor de behandeling en verwijdering van niet‑gevaarlijk industrieel afval wil realiseren op gemeentelijk grondgebied van Zarra. Volgens het actieplatform probeert de onderneming al meer dan zes jaar de benodigde vergunningen te verkrijgen; het dossier zou in 2017 urbanistische compatibiliteit en een voorwaardelijke vergunning hebben gekregen onder een vorig gemeentebestuur van Zarra, maar een definitieve groen licht voor de exploitatie ontbreekt nog steeds.
Het huidige gemeentebestuur van Zarra benadrukt in recente verklaringen dat het om een privaat initiatief gaat waarvan de behandeling grotendeels in handen is van de regionale overheid. Het stelt dat de uiteindelijke beslissing over de milieueffectrapportage en de vergunningverlening bij de Generalitat Valenciana ligt. Zodoende heeft de gemeente zich aan de lopende juridische procedures te houden. Volgens het gemeentehuis kan een politieke afwijzing zonder solide juridische basis leiden tot forse schadeclaims van de promotor. Dat argument wekt bij tegenstanders juist de indruk dat de lokale autoriteiten te weinig bereid zijn het project actief te blokkeren.
Politieke partijen en gemeenten roeren zich
Het nieuwe platform wil vanaf het begin het gesprek aangaan met de plaatselijke afdelingen van de verschillende politieke partijen. Ze willen vooral de omvang van het project uitleggen en duidelijk maken dat er in de vallei grote weerstand tegen bestaat. Dat offensief richting de politiek begint inmiddels zijn weerslag te krijgen: de PP‑afdeling van Ayora heeft publiekelijk afstand genomen van de mogelijke komst van de installatie en kondigt aan zich daarvoor sterk te zullen maken binnen de gemeenteraad.
Een belangrijke nieuwe stap is een buitengewone raadsvergadring van de gemeente Ayora geweest op 2 juli. Die had slechts één agendapunt: een motie tegen het zogenaamde “complejo medioambiental de gestión de residuos” in het grondgebied van Zarra. Met die motie positioneert Ayora zich formeel als tegenstander van het project en sluit zich aan bij de bezorgde inwoners en verenigingen in de hele vallei. Daarmee is eook institutioneel verzet vanuit een van de omringende gemeenten een feit.
Anderzijds pleit de regionale tak van de PSOE in de Valle de Ayora‑Cofrentes voor een transparante en daadkrachtige benadering en wijst zij er nadrukkelijk op dat de regionale overheid de bevoegde instantie is om het project technisch, territoriaal en milieukundig te beoordelen. De partij vind dat de zorgen van de bevolking serieus genomen moeten worden. Tegelijkertijd waarschuwt ze voor een frontale confrontatie tussen dorpen als Ayora en Zarra, en vraagt om een debat op basis van volledige en objectieve informatie.
Parallel hieraan blijft het platform verenigingen en maatschappelijke organisaties in de omgeving benaderen om hen bij te praten over de inhoud van het project en de mogelijke gevolgen voor natuur, gezondheid en leefomgeving. Men wil zoveel mogelijk inwoners bij de campagne betrekken om met een breed front de regionale en provinciale instanties te kunnen benaderen.
Eerdere stortplaats na protesten tegengehouden
Het is niet de eerste keer dat inwoners van de streek zich verzetten tegen een stortplaats bij Zarra. In 2002 bestonden er plannen voor een vergelijkbaar, maar kleiner project op vrijwel dezelfde locatie in Las Hoyas de Caballero. De protesten kregen destijds brede steun: inwoners trokken samen met burgemeesters uit de regio naar Valencia, waar zij demonstreerden bij het provinciehuis en meer dan 10.700 handtekeningen tegen het project overhandigden. Uiteindelijk ging de stortplaats niet door, een herinnering die in de huidige mobilisatie voortdurend wordt aangehaald als bewijs dat lokaal verzet wel degelijk resultaat kan boeken.
De initiatiefnemers van het nieuwe platform putten dan ook hoop uit die eerdere overwinning. Zij zijn ervan overtuigd dat brede maatschappelijke druk opnieuw van doorslaggevend belang kan zijn. Ze zien de recente motie van Ayora dan ook als een eerste signaal dat de politiek ontvankelijk is voor de zorgen in de vallei.
Directe gevolgen voor buitenlandse bewoners
Voor de vele Nederlanders en andere buitenlanders die in de Valle de Ayora‑Cofrentes wonen, raakt de discussie direct aan de reden waarom zij ooit voor deze afgelegen streek kozen: ruimte, schone lucht en een vrijwel ongerept landschap. In verklaringen van de Plataforma contra el Macrovertedero de Zarra noemen zij het project “onverklaarbaar en onbegrijpelijk” voor een gebied dat zichzelf profileert als rustige en groene woonbestemming. Precies die kwaliteiten dreigen nu door de afvalstortplaats verloren te gaan.
De komende maanden zijn daarom cruciaal om te zien in hoeverre de toenemende druk vanuit bewoners, gemeenten als Ayora en organisaties als de nieuwe burgerplatformen het uiteindelijke besluitvormingsproces zullen beïnvloeden.