Else Beekman
Bijna een jaar na de grootste stroomuitval in de Europese geschiedenis laait de discussie weer op. Nieuwe audio-opnames uit de Senaatscommissie tonen aan dat technici van Red Eléctrica en energiebedrijven al weken voor 28 april 2025 spraken over gevaarlijke spanningsoscillaties. Drie onafhankelijke rapporten bevestigen nu: de blackout was voorkombaar met de toen bestaande regels.
In de opnames, die eind maart openbaar werden tijdens het hooronderzoek in de Senaat, is te horen hoe medewerkers van netbeheerder Red Eléctrica hun zorg uitspreken over “zeer sterke oscillaties” en het gebrek aan stabiele generatie in het zuidwesten van Spanje. Daaruit blijkt dat er al binnen het systeem iets zichtbaar was voordat miljoenen mensen op 28 april vorig jaar in het donker kwamen te zitten.
Snelle groei van zonne-energie maakte het net instabiel
De nieuwe rapportage, gebaseerd op materiaal dat onder meer door El País werd geanalyseerd, laat zien dat de spanningen in het net niet pas op de dag zelf speelden. Sommige gesprekken dateren al van eind januari 2025. Technici wezen toen al op de risico’s van te weinig “trage” massa in het systeem, nodig om schommelingen op te vangen. Ze waarschuwden dat het net kwetsbaar werd als er meer productie uitviel.
Een van de technici laat zich in januari 2025 zelfs ontvallen: “El sol está muy bien para la playa, pero para esto…” (“De zon is prima voor het strand, maar voor dit niet…”). De snelle groei van zonne-energie, zonder voldoende tegenwicht van draaiende turbines (zoals in kern- of gascentrales), maakte het net instabiel.
In oktober 2025, zes maanden na de blackout, detecteerde Red Eléctrica opnieuw ‘bruske spanningsvariaties’ in het net. Het bedrijf waarschuwde de toezichthouder dat deze ‘potentieel konden leiden tot verdere destabilisatie’. Critici vragen zich nu af: als dit patroon al eerder zichtbaar was, waarom werd er dan niet ingegrepen?
Het officiële rapport: geen enkele schuldige
Het definitieve rapport van het ENTSO-E expertpanel, gepubliceerd op 20 maart 2026, wees niet één boosdoener aan. Een samenloop van factoren veroorzaakte de uitval: spanningsoscillaties, een gebrek aan goede ‘schokdempers’, verschillen in spanningsregeling tussen regio’s, snelle productieverlagingen en het uitvallen van generatoren in Spanje.
Belangrijke nuance: de rapporten weerleggen dat zonne-energie de boosdoener was. ENTSO-E benadrukt dat hernieuwbare bronnen wél over de technische middelen beschikken om het net te stabiliseren, maar dat de regelgeving hen niet verplichtte dit te doen. Het probleem was dus niet de zon zelf, maar het ontbreken van ‘grid code’-verplichtingen voor alle producenten.
CNMC gaat verder: het Spaanse rapport, eveneens gepubliceerd op 20 maart, stelt dat de bestaande regelgeving wél toereikend was, maar dat de uitvoering faalde. “De mechanismen waren er, maar ze werden niet effectief ingezet”, aldus de waakhond. Kortom: het netfalen was systemisch, maar voorkombaar.
Red Eléctrica: “De opnames zijn uit hun context gerukt”
Red Eléctrica reageerde fel en noemde de opnames ‘selectief en misleidend’. Het bedrijf stelt dat de fragmenten uit hun technische context zijn gehaald en geen voorafgaande waarschuwing vormden. REE wijst erop dat de officiële rapporten hun handelen steunen en benadrukt dat ze als enige energiebedrijf wel volledige data hebben vrijgegeven aan de onderzoekers – een impliciete kritiek op collega-bedrijven die dat weigerden.
Transparantie is onderdeel van het verhaal geworden
Op 23 maart drong energieminister Sara Aagesen er bij energiebedrijven op aan om alle informatie over de blackout openbaar te maken, zodat burgers een volledig transparant onderzoek naar de oorzaken kunnen zien. Alleen Red Eléctrica verleende volledige toegang tot de data’, stelde ze. Volgens Reuters voegde ze daaraan toe dat het systeem nu beter voorbereid is en dat, met de huidige technische en regelgevende mechanismen, de blackout “niet had mogen gebeuren”.
In januari 2026 sloot de Spaanse Hoge Rechtbank haar strafonderzoek af: er was geen sprake van een cyberaanval of sabotage. De focus ligt nu op civiele aansprakelijkheid en mogelijke nalatigheid. De Senaatscommissie zet haar hoorzittingen voort tot eind april 2026. De verwachting is dat er dan nog meer interne communicatie van energiebedrijven openbaar wordt, en dat de politieke druk op strengere grid codes alleen maar zal toenemen.