Else Beekman
Het gaat niet goed met het grondwater onder het zonovergoten oppervlak van de Balearen. Meer dan de helft van de grondwatermassa’s op de eilanden voldoet niet aan de kwaliteits- of kwantiteitsnormen. Formentera scoort het slechtst: daar is alle grondwater in slechte staat.
In het kort
- 50,6% van de grondwatermassa’s op de Balearen is in slechte staat.
- Formentera scoort het slechtst met 100% ondermaats grondwater, Mallorca relatief het best met 45,3%.
- Nitraten uit meststoffen en verzilting door overmatige onttrekking zijn de belangrijkste oorzaken.
- Op sommige plekken in Mallorca zijn nitraatconcentraties gemeten tot veertien keer de wettelijke norm.
- De waterreserves op de eilanden schommelen medio augustus, vol in hoogseizoen, tussen de 34% en 42%.
Van de 87 grondwatermassa’s die de Balearische regering monitort via het Portal de l’Aigua, zijn 44 in slechte toestand. Dat is meer dan de helft. Om een voldoende te halen, moet een watermassa zowel qua hoeveelheid als qua chemische samenstelling in orde zijn. Schiet er één van de twee tekort, dan is het hele oordeel onvoldoende.
Formentera haalt nergens een voldoende: alle grondwater op het eiland is er zowel qua kwaliteit als hoeveelheid onvoldoende. Op Ibiza is 68,8 procent van het grondwater in slechte staat. In 56,3 procent van de gevallen gaat het om vervuiling en in de helft van de gevallen om te lage waterstanden. Op Menorca is de helft van het grondwater in slechte staat. Mallorca doet het relatief nog het beste, met 45,3 procent in slechte staat. Wel betekent dat nog altijd dat bijna de helft van het grondwater met vervuiling of uitputting kampt.
Op Mallorca vallen vooral Palma, het Raiguer, delen van Calvià en vrijwel de hele Nord onder de streep. Alleen Pollença redt het daar. In het Pla de Mallorca houden Algaida, Lloret, Montuïri en Vilafranca het nog droog, en in het Llevant slagen delen van Manacor, Son Servera, Capdepera, Artà en Sant Llorenç nog voor de test.
Nitraten en zeewater dringen door in de bodem
De problemen komen grotendeels uit twee richtingen. Nitraten zijn in 16,1 procent van de gevallen bepalend voor de onvoldoende, veroorzaakt door meststoffen en intensieve landbouw. Op sommige plekken in Mallorca zijn concentraties tot 700 milligram per liter gemeten, veertien keer de wettelijke norm voor drinkwater, meldt Xataka.
Chloriden vertellen een ander verhaal. Die zijn aanwezig in 36,8 procent van het grondwater en wijzen op verzilting: zeewater neemt de plek in van zoet water zodra er te veel wordt opgepompt. De kustwatermassa’s van de Balearen balanceren op een dun evenwicht tussen het zoete water dat vanuit het binnenland aanvoert en het zoute water van de zee dat wacht om die ruimte over te nemen.
Reserves zakken in het hoogseizoen
De druk op het grondwater loopt op juist wanneer de eilanden vol toeristen zitten. Op Mallorca wordt volgens onafhankelijke metingen 8,5 procent meer water opgepompt dan het Plan Hidrológico toestaat. Medio augustus stonden de gemiddelde waterreserves nog op zo’n 39 procent op Mallorca, 42 procent op Ibiza en slechts 34 procent op Menorca, meldt SerNoticias.
Het regionale bestuur houdt naast het grondwater ook de oppervlaktewateren in de gaten, zoals rivieren, afwateringen en kustwater. Daar is het beeld iets beter: meer dan de helft van die wateren is wel in goede staat.
Wat wordt eraan gedaan?
De regioregering heeft al langer een kader klaarliggen om de aquifers te beschermen. Dit Plan Hidrológico de les Illes Balears (PHIB) loopt tot 2027. Daarin is bepaald dat minder water ontrokken mag worden voor huishoudelijk gebruik (van 500 naar 400m3 per jaar). Ook is waterwinning binnen 200 meter van de kust verboden om verzilting tegen te gaan.
Daarnaast loopt er een investeringspakket van ruim 38 miljoen euro voor de periode 2025-2027, gericht op het verbeteren van leidingnetwerken, nieuwe aansluitingen en de uitbreiding van ontziltingsinstallaties. Concreet gaat het onder meer om uitbreiding van de ontziltingsinstallatie in Alcúdia en een nieuwe wateraansluiting bij Can Picafort. Ook wordt gewerkt aan uitbreiding van de ontziltingsinstallatie in Santa Eulària op Ibiza en aan drie nieuwe installaties, voor Ibiza, Levante de Mallorca en Levante de Menorca, al zitten die nog in de fase van haalbaarheidsonderzoek, meldt Mallorca Diario.
Niet iedereen is overtuigd dat het beleid de goede kant op gaat. De Alianza por el Agua waarschuwt dat een recente wet, de zogeheten ley ómnibus (Ley 4/2026), de verplichting afzwakt om bij nieuwe bouwprojecten eerst een waterbeschikbaarheidsrapport aan te vragen. Dat ondermijnt volgens de organisatie juist de controle op overexploitatie, op het moment dat die het hardst nodig is.