Saskia Plazier
Van afgelegen natuurparken tot populaire stranden: plastic blijft de grootste vervuiler van de Spaanse natuur. Uit cijfers van de Spaanse milieuorganisatie Proyecto LIBERA blijkt dat inmiddels 42 procent van het zwerfafval in de Spaanse natuur uit plastic bestaat. Tijdens een recente landelijke opruimactie haalden vrijwilligers maar liefst 148 ton afval op.
In het kort
- Plastic vormt inmiddels 42 procent van het zwerfafval in de Spaanse natuur
- Bij een landelijke opruimactie haalden bijna 14.000 vrijwilligers 148 ton afval weg
- Plastic zakken, verpakkingen en sigarettenpeuken behoren tot de meest gevonden afvalsoorten
- Vrijwilligers registreerden meer dan 93.000 afvalstukken op 919 locaties in heel Spanje
- Ook de toeristische sector staat voor de uitdaging het gebruik van wegwerpplastic terug te dringen
Er waren bijna 14.000 vrijwilligers voor nodig, maar de opbrengst was er dan ook naar. Samen haalden zij 148 ton afval uit de Spaanse natuur. Het gebeurde tijdens de landelijke campagne ‘1m² contra la basuraleza’. Basuraleza is een samentrekking van basura (afval) en naturaleza (natuur) en verwijst naar afval dat in de natuur achterblijft.
De actie werd georganiseerd door Proyecto LIBERA, een initiatief van de Spaanse natuurbeschermingsorganisatie SEO/BirdLife en recyclingorganisatie Ecoembes. Net als in voorgaande jaren blijkt plastic opnieuw het meest voorkomende onderdeel van dat zwerfafval.
Opruimacties door heel Spanje
Begin juni kwam de campagne ten einde. Deze week maakten de organisatoren de resultaten bekend. Vrijwilligers gingen negen dagen lang aan de slag op 919 locaties verspreid over heel Spanje. Dat liep uiteen van stranden en rivieroevers tot natuurparken en berggebieden. Daarbij lag de nadruk op gebieden met een hoge ecologische waarde.
Vrijwilligers gingen onder meer aan de slag in het nationale park Sierra de Guadarrama bij Madrid, op het strand van El Palmar bij Cádiz, in het nationale park Picos de Europa bij de meren van Covadonga en langs de wandelroute naar Candelaria op Tenerife.
Plastic domineert zwerfafval in Spaanse natuur
Dat plastic zo vaak wordt aangetroffen is niet zo vreemd. Het wordt dagelijks gebruikt, van boodschappentassen en verpakkingen tot flesjes en wegwerpproducten. Eenmaal in de natuur verdwijnt het bovendien niet zomaar. Plastic kan tientallen tot zelfs honderden jaren blijven liggen en valt in de tussentijd uiteen in steeds kleinere stukjes.
Vooral langs de kust is dat zichtbaar en een groeiend probleem. Spanje trekt jaarlijks miljoenen strandgangers en beschikt over bijna 8.000 kilometer kustlijn. Afval dat op straat, op het strand of langs rivieroevers achterblijft, kan door wind en water uiteindelijk in zee terechtkomen. Daar vormt het een risico voor vissen, zeevogels en andere dieren.
Van peuken tot autobanden
Plastic zakken, verpakkingen, blikjes en glasscherven werden overal veelvuldig gevonden en opgeruimd. Maar ook sigarettenpeuken blijven een hardnekkig probleem. Ondanks hun kleine formaat bevatten de filters kunststofvezels en andere stoffen die jarenlang in het milieu kunnen achterblijven.
Verder troffen vrijwilligers veel wegwerpartikelen aan, zoals servetten, zakdoekjes en verpakkingsmateriaal. Op sommige plekken werden zelfs autobanden, spuitbussen en andere grote afvalstukken gevonden. Afval dat überhaupt niet in een gewone prullenbak thuishoort, maar ook in Spanje naar het grofvuil zou moeten.
93.000 afvalstukken
In totaal werden tijdens de campagne meer dan 93.000 afvalstukken geregistreerd. Vrijwilligers ruimden het afval niet alleen op, maar legden ook nauwkeurig vast wat zij tegenkwamen. Die gegevens worden opgenomen in de zogeheten Barometer van de Basuraleza, een databank die inzicht geeft in de aard en verspreiding van het zwerfafval in de Spaanse natuur.
Dankzij die informatie kunnen onderzoekers beter volgen welke afvalsoorten het vaakst voorkomen en waar de vervuiling het grootst is. De gegevens laten bovendien een terugkerende trend zien: alledaagse consumptieproducten duiken steeds vaker op in gebieden die juist vrij van afval zouden moeten zijn.
Uitdagingen voor het toerisme
De uitdaging om plastic terug te dringen ligt net zo goed bij de toeristische sector. Zo meldde de milieuorganisatie Basel Action Network, die wereldwijd onderzoek doet naar afvalstromen, dat Spanje in oktober 2025 maandelijks ongeveer 12 miljoen kilo plastic afval naar het buitenland exporteerde. In 2020 was dat nog 2,9 miljoen kilo per maand. De hoeveelheid geëxporteerd plastic is daarmee in vijf jaar tijd ruim verviervoudigd.
Die omslag lijkt dan ook hard nodig. Van waterflesjes en verpakkingen tot de bekende mini-verpakkingen in hotelkamers: veel producten worden slechts één keer gebruikt. Steeds meer hotels proberen dat terug te dringen met navulbare dispensers en herbruikbare verpakkingen. Toch laten de cijfers zien dat de strijd tegen plastic afval nog lang niet is gewonnen.
De plastic zee van Almería: hoe innovaties een woestijn transformeerden tot Europa’s groentetuin