Else Beekman
Juanma Moreno won zondag in Andalusië zoals hij wilde winnen: ruim, zichtbaar en in alle provincies. Toch zal de champagne bij de Partido Popular niet zonder bijsmaak zijn geweest. De regiopresident blijft de grote winnaar van de verkiezingen, maar mist net de absolute meerderheid die hem vier jaar lang bestuurlijke rust had moeten geven.
In het kort
- PP wint ruim in Andalusië, maar mist de absolute meerderheid.
- Daardoor wordt Moreno opnieuw afhankelijk van Vox.
- Adelante Andalucía voorkomt met onverwachte winst dat de PP alleen kan regeren.
- De uitslag is een klap voor PSOE en heeft ook landelijke gevolgen.
Met vrijwel alle stemmen geteld blijft de PP onder de grens van 55 zetels in het parlement van 109 zetels. Daardoor verandert een overtuigende overwinning alsnog in een lastige politieke puzzel. Moreno kan niet alleen verder en zal opnieuw moeten kijken naar Vox, precies de partij waarvan hij zich het liefst op afstand had gehouden.
Overwinning met een scherpe rand
Op het eerste gezicht bevestigt de uitslag de politieke omslag die Andalusië de afgelopen jaren heeft doorgemaakt. De regio gold decennialang als een bolwerk van de socialistische PSOE, maar is inmiddels stevig in handen van de PP. Moreno wint in alle provincies en blijft veruit de belangrijkste politieke figuur van de regio.
Toch is de overwinning minder comfortabel dan gehoopt. De PP had gerekend op een nieuw mandaat om alleen verder te regeren. Dat lukt niet. Daardoor moet Moreno de vanzelfsprekendheid van zijn vorige bestuursperiode inruilen voor moeizame onderhandelingen en politieke concessies.
In de verkiezingszaal in Sevilla zei Moreno hierover: “We hebben geen cum laude gehaald, waar we op hoopten, maar ik moet zeggen dat we wel een uitstekend resultaat hebben behaald.”
Adelante Andalucía wordt de spelbreker
De grote verrassing van deze verkiezingen komt van Adelante Andalucía, de links-regionalistische partij van José Ignacio García. De partij deed het veel beter dan verwacht en wist in meerdere provincies precies die laatste zetels binnen te halen die de PP nodig had voor een absolute meerderheid.
Adelante Andalucía profiteerde niet alleen van teleurgestelde linkse kiezers, maar wist ook nieuwe kiezers te mobiliseren. Daarmee werd de partij de onverwachte factor die de hele machtsbalans in Andalusië veranderde. Niet Vox, maar de groei van links aan de flank voorkwam uiteindelijk dat Moreno opnieuw zelfstandig kan regeren.
Vox krijgt opnieuw de sleutel
De nieuwe zetelverdeling geeft Vox opnieuw een strategische positie. Hoewel de partij minder sterk groeide dan gehoopt, heeft ze wel bereikt wat ze wilde: invloed afdwingen op de vorming van een nieuwe regionale regering.
Vox zal naar verwachting niet zomaar genoegen nemen met steun van buitenaf. De partij heeft in andere Spaanse regio’s eerder ingezet op deelname aan regionale regeringen en kan ook in Andalusië proberen zetels in het bestuur op te eisen.
Dat brengt Moreno in een lastige positie. De Andalusische leider heeft zijn succes juist gebouwd op een gematigd profiel waarmee hij ook centrumkiezers aansprak. Een open coalitie met Vox kan dat imago beschadigen, zeker door de harde standpunten van de partij over migratie, identiteit en de rol van de centrale staat.
Zware klap voor socialisten
Voor de socialistische PSOE is de uitslag een forse nederlaag. De partij van María Jesús Montero had gehoopt te profiteren van onvrede over de gezondheidszorg in Andalusië, maar slaagde er niet in het vertrouwen van de kiezers terug te winnen. “Dit zijn niet de resultaten waarop we hadden gehoopt. We blijven werken om het vertrouwen van de Andalusiërs terug te winnen”, aldus Montero na het bekend worden van de uitslag.
De strategie om de verkiezingen vooral tot een oordeel over de regionale zorg te maken, werkte onvoldoende. Een deel van het protest kwam terecht bij Adelante Andalucía, terwijl de PSOE opnieuw ver verwijderd blijft van de macht in een regio die ooit haar politieke thuisbasis was.
Ook nationaal is dat gevoelig. Montero geldt als een belangrijk gezicht van de socialistische regering in Madrid. Haar zwakke resultaat voedt de discussie over de koers en het leiderschap van de PSOE in Andalusië.
Ook gevolgen voor de landelijke politiek
De uitslag is ook voor PP-leider Alberto Núñez Feijóo dubbel. Aan de ene kant kan hij wijzen op een ruime overwinning van zijn partij in de grootste autonome regio van Spanje. Aan de andere kant mist de PP precies de meerderheid die had moeten aantonen dat gematigd rechts zonder Vox kan regeren.
Daarmee verliest Andalusië een deel van zijn waarde als politiek visitekaartje. Moreno gold binnen de PP als hét voorbeeld van een bestuurder die zonder grote politieke spanningen een breed centrumrechts electoraat wist vast te houden.
Die positie was de afgelopen jaren extra belangrijk geworden doordat de PP ook in andere regio’s verkiezingssuccessen boekte, onder meer in Castilla y León, Extremadura en Aragón. Tegelijk bleek daar al hoe moeilijk het voor de partij is om volledig los te komen van Vox. In verschillende regio’s moest de PP uiteindelijk alsnog samenwerken met de radicaal-rechtse partij om een meerderheid te vormen.
Nu moet ook Moreno opnieuw rekening houden met die politieke realiteit en met de druk van rechts.
Moeizame legislatuur dreigt
Hoewel Moreno de verkiezingen duidelijk heeft gewonnen, begint nu een ingewikkelde fase. De PP zal moeten onderhandelen met Vox, maar tegelijk proberen het eigen gematigde profiel te beschermen. Dat maakt de komende weken politiek gevoelig.
Een snelle en stabiele oplossing is niet vanzelfsprekend. Als Vox harde eisen stelt en Moreno die niet wil inwilligen, kan Andalusië afstevenen op een moeizame legislatuur. De comfortabele meerderheid van de afgelopen jaren maakt plaats voor een kwetsbaarder bestuur, waarin elke concessie politiek zwaar zal wegen.