Else Beekman
In Andalusië is op 1 mei de verkiezingscampagne begonnen. Op zondag 17 mei 2026 kiest de Zuid-Spaanse regio een nieuw parlement, een maand eerder dan gepland. De inzet is helder: kan PP-president Juanma Moreno opnieuw alleen regeren, of weet de PSOE-Andalucía onder María Jesús Montero de deur naar de macht weer op een kier te zetten?
Moreno besloot in maart het parlement te ontbinden en vervroegde verkiezingen uit te schrijven. Officieel wil hij Andalusië vóór de zomer een nieuw mandaat geven. Maar de timing komt hem ook goed uit. De PP staat ruim voor in de peilingen en de oppositie krijgt weinig tijd om zich te organiseren. Door nu verkiezingen te houden, probeert Moreno zijn gunstige positie vast te leggen voordat economische tegenwind of politieke spanningen in Madrid de campagne kunnen beïnvloeden.
Volgens de Spaanse kieswet valt de verkiezingsdatum op de 54ste dag na de publicatie van het decreet. Daardoor gaan de Andalusiërs op 17 mei naar de stembus. In het Parlement van Andalusië worden alle 109 zetels opnieuw verdeeld.
PP ligt voor, maar niets is beslist
De peilingen geven de PP van Moreno een duidelijke voorsprong. De partij komt uit op ongeveer 43 tot 44 procent van de stemmen. Dat maakt Moreno opnieuw favoriet, maar het is niet zeker of hij zijn absolute meerderheid behoudt.
De PSOE-Andalucía volgt met circa 25 tot 26 procent. Lijsttrekker María Jesús Montero, voormalig minister van Financiën, probeert de socialisten weer zichtbaar te maken in een regio waar zij decennialang de dienst uitmaakten. Voorlopig blijft de afstand tot de PP echter groot.
Vox staat op de derde plaats met ongeveer 10 tot 11 procent. Links van de PSOE is het speelveld verdeeld. Por Andalucía en Adelante Andalucía proberen zich allebei te onderscheiden, maar dreigen elkaar ook stemmen af te snoepen. Daardoor kan de precieze zetelverdeling na 17 mei belangrijker worden dan de vraag wie de grootste partij wordt.
Bestuurlijke rust tegenover publieke diensten
Moreno presenteert zich als een bestuurder die rust heeft gebracht. Hij wijst op vier goedgekeurde begrotingen, investeringen in infrastructuur en de economische groei van Andalusië. Ook het toerisme speelt daarin een grote rol. Zijn boodschap is vooral gericht op gematigde kiezers die stabiliteit belangrijker vinden dan politieke confrontatie.
Montero kiest juist voor de aanval op de publieke voorzieningen. Zij legt de nadruk op gezondheidszorg, onderwijs en sociale ongelijkheid. Volgens haar heeft de PP-regering te veel ruimte gegeven aan private partijen en te weinig gedaan om de druk op ziekenhuizen, scholen en kwetsbare gezinnen te verlichten.
Voor de PSOE heeft Andalusië bovendien een emotionele lading. De regio was jarenlang haar machtsbasis. De nederlaag van 2022, toen de PP een absolute meerderheid haalde, kwam daarom hard aan.
Debatten onder hoge druk
De Spaanse publieke omroep RTVE heeft twee debatten gepland. Op 4 mei staan Moreno en Montero rechtstreeks tegenover elkaar. Op 7 mei volgt een debat met ook Vox, Por Andalucía en Adelante Andalucía.
De thema’s liggen voor de hand, maar raken in Andalusië direct aan het dagelijks leven: droogte, energieprijzen, toeristische druk en onzeker werk. Voor boeren, kleine ondernemers, hotelpersoneel en bewoners van drukbezochte steden zijn dit geen campagnewoorden, maar concrete problemen.
Ook de provinciehoofdsteden krijgen veel aandacht. Bij de laatste lokale verkiezingen wist de PP in bijna alle hoofdsteden de macht naar zich toe te trekken. Nu moet blijken of dat lokale succes zich vertaalt naar regionaal niveau, of dat de PSOE juist in steden als Sevilla, Málaga en Granada terrein kan terugwinnen.
Ook Madrid kijkt mee
De verkiezingen zijn meer dan een Andalusische krachtmeting. Andalusië is de meest bevolkte regio van Spanje en heeft daardoor vanzelf nationaal gewicht. Een ruime overwinning voor Moreno zou PP-leider Alberto Núñez Feijóo in Madrid extra steun in de rug geven. Een herstel van de PSOE-Andalucía zou premier Pedro Sánchez juist helpen na eerdere regionale verliezen.
Daarbij telt het verleden mee. Andalusië was in de democratische periode na Franco jarenlang een socialistisch bolwerk: van 1982 tot 2018 regeerde de PSOE er onafgebroken. De doorbraak van de PP in 2022 was daarom meer dan een regionale machtswisseling. Ze liet zien dat ook in het oude PSOE-bastion de politieke verhoudingen blijvend konden verschuiven.
De uitslag van 17 mei zal niet automatisch bepalen wat er later in Madrid gebeurt. Maar ze kan wel invloed hebben op de toon van de landelijke politiek, de positie van Feijóo en Sánchez, en de discussie over mogelijke samenwerking: aan de rechterkant tussen PP en Vox, aan de linkerkant tussen de PSOE en kleinere linkse partijen.
De belangrijkste kandidaten
- Juanma Moreno (PP) – Zittend president van de Junta de Andalucía en favoriet in de peilingen. Hij mikt op een derde termijn en wil opnieuw zonder Vox kunnen regeren. Tegelijk kan de crisis rond de borstkankerscreening hem in de campagne kwetsbaar maken.
- María Jesús Montero (PSOE-A) – Voormalig minister van Financiën en oud-bestuurder in Andalusië. Zij was tussen 2004 en 2018 actief in verschillende socialistische regioregeringen, lange tijd als minister van Gezondheid. Juist de staat van de Andalusische gezondheidszorg maakt zij tot haar belangrijkste aanvalspunt.
- Manuel Gavira (Vox) – Huidig woordvoerder van Vox in het Andalusische parlement en advocaat van beroep. Hij probeert zijn partij groter te maken dan de huidige 14 zetels en vooral onmisbaar te worden als de PP haar absolute meerderheid verliest.
- Antonio Maíllo (Por Andalucía) – Veteraan van Izquierda Unida en kandidaat van de brede linkse lijst waarin onder meer IU, Sumar en Podemos samenwerken. Zijn campagne draait om publieke diensten en verzet tegen wat hij ziet als bezuinigings- en privatiseringsbeleid van de PP.
- José Ignacio García (Adelante Andalucía) – Huidig parlementslid en woordvoerder van Adelante Andalucía. Hij neemt het stokje over van Teresa Rodríguez en probeert de links-andalusistische partij te laten groeien vanuit de huidige twee zetels.