Else Beekman
Nog precies een jaar te gaan tot het einde van de huidige Spaanse regeerperiode en de balans is weinig rooskleurig. Uit een analyse van factcheckplatform Newtral blijkt dat de regering van Pedro Sánchez nog altijd 76 procent van de 50 maatregelen open heeft staan die in 2023 werden afgesproken met de partijen die zijn herbenoeming mogelijk maakten. De legislatuur loopt uiterlijk af op 23 juli 2027, exact vier jaar na de laatste algemene verkiezingen.
Newtral volgt met het project PactoCheck de voortgang van vijftig maatregelen uit de akkoorden die de PSOE sloot met Sumar, ERC, Junts, PNV, BNG en Coalición Canaria om Sánchez opnieuw premier te maken. Afspraken met EH Bildu zijn niet meegenomen, omdat die te vaag zijn om concreet te toetsen.
Zeven beloftes wél waargemaakt
Zeven van de vijftig afspraken zijn ondertussen gewoon wet geworden. Een hiervan was meteen zeer omstreden: de amnestiewet. Die werd eind 2023 ingediend om Catalaanse onafhankelijkheidsleiders te vrijwaren van vervolging. Na maandenlang gesteggel over de term “terrorisme” haalde deze wet uiteindelijk op 11 juni 2024 het Spaanse staatsblad.
Verder werd artikel 49 van de Grondwet aangepast om het verouderde woord “gehandicapten” te vervangen door “personen met een beperking”. Beursgenoteerde bedrijven en grote ondernemingen moeten voortaan minimaal 40 procent vrouwen in hun bestuur hebben. Ook belangrijk: multinationals betalen dankzij Europese regelgeving een minimumbelasting van 15 procent.
27 maatregelen zitten nog vast in het proces
Ruim de helft, 27 beloftes, zijn wel in gang gezet, maar haalden de eindstreep nog niet. Een wet tegen mensenhandel bijvoorbeeld wacht al sinds maart 2024 op een tweede akkoord van de ministerraad. Pas dan mag het parlement er zelfs maar naar kijken. Het ministerie van Gelijkheid huurde intussen voor ruim 18.000 euro een advocatenkantoor in om aan de wettekst te blijven sleutelen.
Ook de langverwachte hervorming van de ‘muilkorfwet’ (ley mordaza) loopt vertraging op. Dat wetsvoorstel ligt er al sinds oktober 2024, maar de coalitiepartijen raken het onderling niet eens over de exacte formulering. Zodoende blijft een meerderheid uit. Iets voortvarender gaat het met de overdracht van de Rodalies-treinen aan Catalonië. In januari 2026 kwam er een nieuw bedrijf, Rodalies de Catalunya, met Renfe als grootste aandeelhouder. Dit dossier is echter nog niet rond.
Vijf beloftes simpelweg niet nagekomen
Sommige afspraken kunnen inmiddels als niet nagekomen worden beschouwd. De meest opvallende is de verlaging van de werkweek naar 37,5 uur. Deze maatregel werd zowel in februari als mei 2025 in het parlement weggestemd. Ook de belofte om binnen twee jaar alle resterende bevoegdheden over te dragen aan Baskenland is niet gehaald. Van de 22 nog openstaande bevoegdheden zijn er sinds augustus 2023 pas tien overgedragen.
Verder werd de toegezegde subsidie voor bril- en lensaankopen wel ingevoerd. In geval van kinderen tot 16 jaar bedraagt deze tot 100 euro. Jongeren van 17 en 18 jaar vallen daar echter buiten, terwijl de oorspronkelijke belofte hen wél omvatte.
Elf beloftes: nog geen begin gemaakt
Het meest opvallend zijn misschien wel de elf maatregelen waar de regering nog geen enkele stap in heeft gezet. Hier gaat het om onder meer een verruiming van de steun voor huiseigenaren die worden geraakt door gestegen hypotheekrentes. Ook een hulpmiddel waarmee burgers kunnen zien waar hun belastinggeld naartoe gaat is er niet. Hetzelfde geldt voor een hitteplan voor het onderwijs, wettelijke maximale wachttijden in de publieke gezondheidszorg en het uitroepen van de kust bij de Sierra de Tramontana tot beschermd zeereservaat.
Nog een jaar te gaan
Met nog precies twaalf maanden tot het einde van de huidige regeerperiode, wordt de druk op de regering-Sánchez alleen maar groter. Of om de resterende beloftes waar te maken, of om uit te leggen waarom dat niet is gelukt. Voor de coalitiepartners die in 2023 hun steun gaven in ruil voor deze toezeggingen, wordt het aankomende jaar een belangrijke test: houdt de regering woord, of blijft het bij goede voornemens?