Regularisatie migranten Spanje: half miljoen krijgt kans, maar chaos dreigt

Voor de Peruaan Juan Granados in Santiago de Compostela voelt het leven al maanden alsof het stilstaat. Zonder papieren geen vast werk, geen zekerheid en nauwelijks kans op een normale huurwoning. Ook Stefany Maciel Sánchez, eveneens uit Peru, die met haar kinderen in een gedeeld appartement woont en zonder contract schoonmaakt, leeft al die tijd tussen hoop en overleven. Voor honderdduizenden migranten in Spanje in soortgelijke situaties kan de nieuwe regularisatie daar vanaf vandaag verandering in brengen.

Met het op 14 april 2026 goedgekeurde koninklijk decreet wil de Spaanse regering naar schatting een half miljoen mensen zonder verblijfsvergunning uitzicht geven op legalisatie. Het is de grootste regularisatie in 21 jaar. De regering beoogt hiermee personeelstekorten op te lossen en zwart werk te verminderen, wat moet resulteren in hogere sociale bijdragen en betere bescherming van mensen die al in Spanje wonen.

Premier Pedro Sánchez noemt het een “daad van rechtvaardigheid” die de economie moet versterken en sociale zekerheid moet bieden. Tegelijk dreigt de uitvoering vast te lopen door lange wachtrijen, administratieve druk en stakingen.

Wie mag precies meedoen?

Niet iedereen komt in aanmerking voor de regularisatie. De regeling richt zich op irreguliere migranten die vóór 31 december 2025 minstens vijf maanden aaneengesloten in Spanje verbleven. Belangrijk: alleen wie geen strafblad heeft en tegen wie geen uitzettingsprocedure loopt, komt in aanmerking. Migranten moeten dit kunnen bewijzen met bijvoorbeeld een ‘empadronamiento’ (inschrijving bij de gemeente), elektriciteitsrekeningen of medische dossiers. Ze hoeven geen arbeidscontract te laten zien.

Aanvragen starten vandaag, 16 april, online via de officiële portal, en vanaf 20 april ook persoonlijk bij immigratiekantoren (extranjería). De deadline is 30 juni 2026, met een beloofde afhandeling binnen drie maanden. Na indiening krijgt de aanvrager direct het recht om te werken, wat voor veel sectoren zoals landbouw en zorg kan helpen om tekorten op te vangen. Op 12 april gaf de Raad van State ook groen licht, mede na druk vanuit een uitzonderlijk breed gesteund burgerinitiatief met 700.000 handtekeningen. Dat onderstreept hoe groot de maatschappelijke steun voor deze maatregel is.

Chaos bij de consulaten: Marokkanen in de rij

Vooral Marokkaanse migranten melden zich massaal bij hun consulaten in Spanje. Waarom? Ze moeten een certificado de antecedentes penales (strafregister) uit Marokko halen, compleet met apostille voor geldigheid hier. In Madrid, Barcelona en Almería melden migranten wachttijden die kunnen oplopen tot meerdere uren. Consulaten zetten extra tenten en personeel in, maar het blijft erg druk.

Voor zover bekend zijn er geen aanwijzingen voor vergelijkbare drukte bij Spaanse consulaten ín Marokko. Beelden die op sociale media circuleren, blijken in sommige gevallen uit een andere context te komen of niet actueel te zijn. Belangrijk daarbij: de regeling geldt alleen voor migranten die al in Spanje verbleven en vormt geen vrijbrief voor nieuwe aankomsten.

Politieke kritiek

De kritiek van de oppositie op de massale regularisatie gaat voornamelijk over een mogelijke aanzuigende werking, over het ontbreken van overleg met de regio’s en over de moeilijke uitvoerbaarheid in het korte tijdsbestek.

PP-leider Alberto Núñez Feijóo noemde de maatregel op woensdag in het Congres van Afgevaardigden tijdens een persmoment “inhumaan, onrechtvaardig, onveilig en onhoudbaar”. Tijdens een persmoment van partijleider Ignacio Garrija op 13 april kondigde Vox aan naar het Hooggerechtshof te stappen tegen de maatregel, met als doel het decreet te laten schorsen of vernietigen. De kritiek richt zich niet alleen op migratie, maar ook op de vraag of immigratiekantoren en deelregeringen deze toestroom wel aankunnen.

Stakingsdreiging

Specifiek hierover komen ook zorgen van de ambtenaren zelf. Vakbonden CSIF en UGT van de immigratiediensten dreigen met stakingen vanaf 21 april. Ze zien niet voor zich hoe slechts een paar honderd medewerkers naar schatting 500.000 dossiers kunnen verwerken binnen een tijdsbestek van tweeënhalve maand. “We zijn niet voorbereid”, klinkt het.

De regering heeft aangegeven de verwerking te willen versnellen, onder meer via digitalisering en extra inzet van personeel binnen de bestaande diensten. Concrete maatregelen of aantallen extra medewerkers zijn daarbij vooralsnog niet genoemd. Extra personeel blijft vooralsnog uit. Onderhandelingen lopen nog, maar zonder akkoord dreigt vertraging.

Organisaties die migranten begeleiden wijzen er tegelijk op dat legalisering voor veel mensen pas een eerste stap is, omdat ook erkenning van diploma’s, huisvesting en vaste arbeid daarna nog obstakels blijven.

Wat nu voor migranten en Spanje?

Dit decreet kan een belangrijk keerpunt zijn om personeelstekorten op te lossen en meer belastingen naar de staatskas te laten vloeien. Maar de praktijk is weerbarstig: achterstanden bij kantoren zijn nu al groot, en stakingen kunnen de hele operatie vertragen. Voor migranten betekent dat opnieuw wachten, terwijl juist snelheid voor hen allesbepalend is.

Juan Granados verwoordde het eenvoudig: deze regularisatie opent de deur om te werken, premies af te dragen en weer vooruit te kunnen. Voor Stefany Maciel Sánchez voelt de maatregel als een lichtpunt na maanden van onzekerheid, tijdelijk wonen en werken zonder contract. Met papieren in handen ontstaat niet alleen toegang tot werk en sociale zekerheid, maar ook uitzicht op een stabieler bestaan voor henzelf en hun kinderen. Maar voor het zo ver is, wachten nog flinke praktische obstakels. De euforie over de regularisatie is groot, maar het succes ervan staat of valt bij de uitvoering ervan.

Midden in een Europa vol discussie kiest Spanje voor een opvallende koers in een Europees migratiebeleid dat sterk verdeelt. De komende weken moet blijken of de regularisatie niet alleen politiek ambitieus is, maar ook praktisch uitvoerbaar.