Else Beekman
De droogtecrisis in Spanje die vooral de regio’s Catalonië en Andalusië treft, heeft geleid tot waterbeperkingen voor miljoenen mensen. Die brengen het debat over waterverbruik en de impact van klimaatverandering opnieuw aan het licht.
Opvallend daarbij is dat de landbouw en veeteelt in Spanje goed zijn voor bijna 80 procent van het complete waterverbruik in het land. Terwijl overheidsinstanties druk campagnes voeren om huishoudelijk watergebruik te verminderen, wijzen ecologen en experts op de “olifant in de kamer”: de landbouwsector.
Deze sector is cruciaal voor Spanje’s status als toonaangevende exporteur van fruit en groenten binnen de EU. Door de groeiende vraag naar water, ondanks de afnemende watervoorraden staat de sector nu onder druk. De geïrrigeerde landbouwgrond in Sanje is in de afgelopen decennia met bijna 11% gegroeid. De beschikbare waterreserve is daarentegen met 15% gedaald. Hier tegenover staat een stabiel blijvend areaal drooglandbouw, gewassen waarbij alleen van regenwater gebruik wordt gemaakt. Die gegevens benadrukken de toenemende druk op Spanje’s waterreserves.
Regionale verschillen in waterverbruik
De impact van de landbouw op het waterverbruik varieert sterk per regio. In de grootste stroomgebieden van Spanje loopt het verbruik op tot 92%. Anderzijds gaat het water van de Cantabrische stroomgebieden grotendeels naar stedelijke gebieden en industrie. Deze verschillen onderstrepen de complexiteit van Spanje’s watercrisis en de noodzaak van regionaal aangepaste oplossingen.
De uitdagingen van waterbesparing
De netto waterbesparing blijft een uitdaging. Dit is ondanks de inspanningen van de agrarische sector om de irrigatie-efficiëntie te verhogen. Dat gebeurt onder meer met de overstap naar druppelirrigatie. Hiermee wordt 3.000 hm3 water per jaar bespaard. De modernisering van de irrigatie heeft echter eerder geleid tot een uitbreiding van het geïrrigeerde oppervlak, waardoor het totale waterverbruik niet significant is afgenomen.
De uitdaging van illegaal watergebruik
Dan is er nog het grote probleem van een wijdverbreid illegaal watergebruik voor landbouwdoeleinden. milieu-agenten van SEPRONA sluiten elk jaar honderden of duizenden illegale putten in dorstige regio’s zoals Axarquía in Malaga. Hetzelfde gebeurt in de omgeving van natuurgebieden die op de grens van hun voortbestaan staan, zoals Doñana of de Mar Menor. Greenpeace schat het aantal van deze putten op één miljoen. De milieuorganisatie heeft daarom deze week een officiële inventarisatie van de regering geëist om het probleem aan te pakken.
Genoeg water voor alle Spanjaarden?
“Hebben alle Spanjaarden water om te drinken? Over het algemeen wel”, zegt María José Polo, hoogleraar waterbouwkunde aan de Universiteit van Córdoba tegen RTVE.es. Spanje is een van de landen met de meeste reservoirs ter wereld. De aanleg daarvan heeft er in veel gevallen juist geleid tot een uitbreiding van het geïrrigeerde hectaregebied, benadrukt hij.
Een ander probleem is dat de landbouw zich richt op grondwater nu de reservoirs leeg raken. Volgens een rapport van Greenpeace en Datadista is alleen bijna de helft van de watervoerende lagen van Spanje vervuild, meestal door drijfmest uit de veehouderij of door meststoffen uit de landbouw.
Polo denkt dat Spanje in een situatie als deze best de tuin van Europa kan zijn, “maar misschien moeten zowel Europa als wij iets opgeven”. Daarbij doelt hij op het verminderen van het exportvolume, minder water geven of het diversifiëren van gewassen. ‘We zijn misschien wel de tuin van Europa, maar als het water voor irrigatie wordt afgenomen, zijn we niemands tuin’, stelt hij. Zijn stelregel is daarom ook: “Laten we allemaal een beetje opgeven, zodat we allemaal ook morgen nog water hebben.”
Nieuwe kijk op landbouw en waterbeheer
De huidige crisis heeft het debat over de toekomst van landbouw en waterbeheer in Spanje aangewakkerd. Politiek heeft het wijzen naar de landbouw als grootverbruiker altijd gevoelig gelegen. “Omdat er geen marge meer is, ligt dit debat nu toch op tafel”, zegt Polo. Experts en beleidsmakers pleiten voor een heroverweging van de landbouwpraktijken. De focus moet hier komen te liggen op duurzaamheid en efficiëntie. Dit omvat het beperken van de uitbreiding van geïrrigeerde landbouw, het aanpakken van illegaal watergebruik, en het herzien van gewascycli om beter aan te sluiten bij de beschikbare waterreserves.