Elize van Loon
Het Spaanse Congres heeft ingestemd met een wetswijziging die een einde moet maken aan de zogenoemde conversietherapieën. Deze praktijken, die beweren iemands seksuele oriëntatie of genderidentiteit te kunnen veranderen, worden internationaal gezien als schadelijk en vernederend. Met de nieuwe wet worden deze schijntherapieën tegen LGTBIQ+ personen nu strafbaar.
In het kort
- Spanje maakt conversietherapieën tegen LGTBIQ+ personen strafbaar: nieuwe wet voegt artikel 173.bis toe en stelt celstraffen tot twee jaar in voor deze schijntherapieën.
- Verbod geldt ook bij ‘vrijwillige’ deelname: niemand mag proberen iemands oriëntatie of identiteit te veranderen; administratieve boetes bleken onvoldoende.
- Zwaardere straffen voor minderjarigen: inclusief beroepsverboden voor professionals en mogelijk verlies van ouderlijk gezag voor ouders die meewerken.
- Slachtoffers en organisaties benadrukken noodzaak: getuigenissen tonen de schade; No es terapia ziet de wet als doorbraak maar pleit voor verdere steunmaatregelen.
Alleen de conservatie PP en het ultrarechtse Vox steunden de maatregel niet: de PP onthield zich, Vox stemde tegen. De wetswijziging voegt artikel 173.bis toe aan het Spaanse Wetboek van Strafrecht. Wie een conversietherapie toepast, riskeert voortaan een gevangenisstraf van zes maanden tot twee jaar en een geldboete. De wet stelt nadrukkelijk dat ook ‘vrijwillige’ deelname geen rechtvaardiging is. Het uitgangspunt is dat niemand mag proberen de identiteit of oriëntatie van een ander te veranderen, te onderdrukken of te ontkennen.
Tot nu toe waren deze praktijken alleen administratief verboden via de Transwet van 2023. In theorie konden regio’s boetes opleggen, maar in de praktijk gebeurde dat nauwelijks. Van de 23 meldingen die het ministerie van Gelijkheid ontving, werden er twintig zonder gevolg gesloten. Drie zaken lopen nog. Volgens organisaties komt dat vooral doordat sommige regio’s onder PP-bestuur meldingen zonder uitleg hebben afgesloten.
Slachtoffers maken zichtbaar waarom deze wet nodig is
Tijdens het debat zaten drie slachtoffers op de tribune. Hun aanwezigheid maakte duidelijk dat dit geen theoretische discussie is, maar een kwestie van menselijk leed. Een van hen, Xavi Martínez Cal, vertelde dat hij vier jaar lang onderdeel was van een netwerk dat zich voordeed als religieuze begeleiding, maar in werkelijkheid druk uitoefende, manipuleerde en vernederde. Hij beschreef hoe geestelijken privé-missen hielden en spraken over een strijd tegen de zogenaamde ‘genderideologie’. Volgens hem draaide alles om schuld, angst en gehoorzaamheid.
Zijn getuigenis laat zien waarom een administratieve boete niet volstond. Wie deze praktijken wil voortzetten, vindt altijd wel een manier om onder toezicht uit te komen. Strafrechtelijke vervolging maakt dat veel moeilijker en geeft slachtoffers eindelijk erkenning.
De inzet van No es terapia
De organisatie No es terapia, die slachtoffers ondersteunt, strijdt al sinds 2020 voor een verbod. Voorzitter Saúl Castro wees erop dat verschillende regio’s meldingen zonder uitleg hebben gesloten of beweerden dat ze geen bevoegdheid hadden. Volgens hem konden daders daardoor jarenlang doorgaan zonder gevolgen. De nieuwe wet doorbreekt dat patroon en geeft instellingen en rechters een instrument dat tot nu toe ontbrak.
Zwaardere bescherming voor minderjarigen
De wet bevat zwaardere straffen wanneer minderjarigen in de LGTBIQ+ gemeenschap slachtoffer zijn of wanneer er sprake is van geweld, intimidatie of misleiding. Professionals die zich eraan schuldig maken, kunnen tijdelijk worden uitgesloten van hun beroep. Ouders of voogden die bewust meewerken, riskeren zelfs het verlies van ouderlijk gezag tot vijf jaar. Daarmee maakt de wet duidelijk dat kinderen nooit mogen worden blootgesteld aan praktijken die hun identiteit ontkennen of onderdrukken.
PP trekt steun in
Opvallend was dat de PP, die eerder steun had uitgesproken, zich uiteindelijk onthield. De partij wilde dat volwassenen vrijwillig naar zulke sessies zouden mogen gaan. Voor de socialistische afgevaardigde Víctor Gutiérrez was dat onacceptabel. Volgens hem zijn deze praktijken geen therapieën maar vormen van druk en vernedering. Hij benadrukte dat niemand ‘genezen’ hoeft te worden van wie hij is. Het debat werd fel en persoonlijk. Onder de woordenwisseling lag een bredere vraag: betekent vrijheid dat schadelijke praktijken mogen bestaan, of begint vrijheid juist bij bescherming van iemands waardigheid?
Een belangrijke stap, maar volgens organisaties niet genoeg
LGTBIQ+ organisaties en linkse partijen noemen de wet noodzakelijk maar vinden ook dat er meer moet gebeuren. Zij pleiten voor herstelmaatregelen voor slachtoffers, zoals financiële steun, begeleiding en hulp bij huisvesting. Die voorstellen haalden het nu niet, maar volgens No es terapia is dit wel het moment waarop de samenleving erkent dat deze praktijken bestaan en schade veroorzaken. Dat opent de deur naar verdere bescherming.