Spanje beste land van Europa voor lhbtiq+-rechten

Spanje staat voor het eerst bovenaan de Regenboogkaart van ILGA-Europe. Dat is een organisatie die elk jaar bijhoudt hoe goed Europese landen omgaan met de rechten van lhbtiq+-personen. De lijst van 2026 verscheen deze maand. Spanje scoort 89 procent — elf procentpunten meer dan vorig jaar. Daarmee pakt Spanje de koppositie over van Malta, dat tien jaar lang de lijst aanvoerde. Malta zakte één punt naar 88 procent. Daarna volgen België en Denemarken (beide 85%) en IJsland (84%). 

Wat heeft Spanje goed gedaan?

De organisatie stelt vast dat de Spaanse regering haar beloftes is nagekomen. Ze heeft plannen voor gelijke rechten uitgevoerd, een onafhankelijke instantie opgericht die discriminatie aanpakt en vastgelegd dat transgender zijn in de Spaanse gezondheidszorg niet meer als aandoening wordt geclassificeerd. Bijna alle Spaanse regio’s hebben bovendien ook eigen regels om lhbtiq+-personen te beschermen.

Daarnaast greep de nationale regering in toen regionale besturen van PP en Vox probeerden die bescherming te beperken. Zo stapte de regering naar de rechter om een nieuwe Valenciaanse wet tegen te houden. Die wet zou zogenaamde conversietherapieën mogelijk maken — behandelingen die mensen proberen te ‘genezen’ van hun seksuele geaardheid of genderidentiteit. Ook mocht er onder die nieuwe wet op scholen niet meer gesproken worden over seksuele diversiteit, en konden ouders een geslachtswijziging van hun kind tegenhouden. De rechter buigt zich nu over die zaak. Eerder dwong diezelfde rechter ook de Madrileense regering van Isabel Díaz Ayuso al terug op vergelijkbare plannen.

“Spanje is een van de sterkste landen ter wereld als het gaat om wettelijke bescherming voor lhbtiq+-personen”, zegt Katrin Hugendubel van ILGA-Europe. Ze vindt het opvallend dat Spanje vooruitgaat, terwijl veel andere Europese landen juist stappen terugzetten onder druk van rechts-extremistische partijen.

In veel andere landen gaat het slechter

Elders in Europa is de situatie minder rooskleurig. Landen die vroeger juist vooropliepen, zakken nu op de lijst. Frankrijk staat op plek 15 met 60 procent, het Verenigd Koninkrijk op plek 22 met 44 procent. Duitsland heeft zijn plan voor gelijke rechten in de ijskast gezet. Italië nam een wet aan die het moeilijker maakt om te demonstreren. En in Portugal wil de rechtse regering een wet die transgenderpersonen beschermt, terugdraaien.

Onderaan de lijst staan Wit-Rusland (7%), Turkije (5%), Azerbeidzjan (2%) en Rusland, dat al sinds 2024 de laatste plek heeft met 2 procent. ILGA-Europe maakt zich zorgen over landen die de strenge Russische aanpak kopiëren. Ook de Verenigde Staten worden genoemd, vanwege de toenemende aanvallen op de rechten van transgenderpersonen.

Nederland scoort 64 procent en staat op plek 13, net als vorig jaar. Binnen de EU scoren landen gemiddeld 52 procent. Voor geheel Europa, inclusief landen als Noorwegen, Turkije en Rusland, die wel in Europa liggen maar geen EU-lid zijn, ligt het gemiddelde op 43 procent.

Ook voor Spanje zijn er nog verbeterpunten

Ondanks de nummer-1-positie van Spanje wijs Hugendubel op twee dingen die nog beter kunnen. Ten eerste duurt het te lang voordat er een nationaal plan komt om haatmisdrijven, geweld of bedreigingen gericht op lhbtiq+-personen, aan te pakken. Een speciale commissie in het parlement werkt daar al twee jaar aan, maar er komt te weinig uit. “Rechten op papier betekenen niet automatisch dat mensen zich veilig voelen op straat”, zegt ze.

Ten tweede erkent de Spaanse wet nog steeds niet dat sommige mensen zich niet man of vrouw voelen, maar ergens daartussenin of geen van beide. Landen als Duitsland, Oostenrijk, IJsland, Malta en Denemarken doen dat al wel. “Ook Spanje moet op dit punt verder”, aldus Hugendubel.