Else Beekman
Het zuiden van Spanje blijft in de greep van storm Leonardo. In Andalusië zijn inmiddels zo’n 8.000 mensen geëvacueerd als gevolg van overstromingen, modderstromen en instortingsgevaar. Vrijdagmiddag kwam daar een nieuwe evacuatie bij: zo’n tweehonderd inwoners van het dorp Benaoján in de provincie Málaga moesten hun huizen verlaten vanwege het risico dat het nabijgelegen stuwmeer van Montejaque overstroomt.
Vanwege het acute risico op overstroming worden de getroffen inwoners van het deelgebied La Estación in Benaoján opgevangen in het sportcomplex El Fuerte in de nabijgelegen stad Ronda. Dat werd eerder deze week ook al als opvanglocatie gebruikt voor geëvacueerden uit het dorp Grazalema.
De lokale autoriteiten bestempelen de situatie als kritiek. De recordhoeveelheid regenval van de afgelopen dagen heeft geleid tot extreme druk op verschillende waterbekkens, waaronder dat van Montejaque.
Geologen onderzoeken karstgevaar
Bewoners van het dorp Grazalema moesten hun dorp verlaten omdat het water letterlijk overal was. Het kwam uit stopcontacten, uit vloeren en stroomde door de straten. Deze situatie is het gevolg van het karstisch systeem in dit berggebied ten westen van Ronda. “Hier is sprake van een geologische formatie met een grote hoeveelheid kalksteen die onder invloed van regenwater oplost en daardoor gaten, gangen en ondergrondse stromingen ontwikkelt,” aldus Santiago García uit, directeur van de afdeling Geowetenschappen aan de Universiteit van Cádiz in de krant Diario de Cádiz.
Het water in de Sierra de Grazalema stroomt naar beneden door spleten en holtes tot het verzadigingsniveau wordt bereikt, waarna het zijn weg vindt naar natuurlijke bronnen en wateruitgangen. Door de aanhoudende regenval is het verzadigingsniveau mogelijk honderden meters gestegen. Hierdoor zijn onverwachte waterstromen, verzakkingen en zelfs geluiden van ondergrondse ‘explosies’ gemeld. Die geluiden ontstaan doordat ondergronds water zich met hoge snelheid en druk door het gesteente perst. Dat kan leiden tot het verplaatsen van gesteente of zelfs instortingen. Oude huizen hadden soms nog ondergrondse afvoerkanalen, maar moderne verharding van straten belemmert tegenwoordig juist de waterafvoer.
Hoewel ze een volledige instorting van Grazalema onwaarschijnlijk achten, waarschuwen experts dat de druk op het ondergrondse systeem hoog blijft. Specialisten van het CSIC en het Instituto Geológico Minero onderzoeken momenteel het gebied op breuken, verzakkingen en drukniveaus in het grondwater. De verwachting is dat er binnen enkele dagen meer duidelijkheid is, waarna mogelijk besloten wordt over een veilige terugkeer van de geëvacueerde bewoners.
Problemen met drinkwatervoorziening
Naast evacuaties hebben meerdere dorpen in de provincie Málaga te kampen met problemen in de drinkwatervoorziening. Volgens meldingen van de noodhulpdienst 112 Andalucía zijn er storingen in de watertoevoer in onder meer Igualeja, Serrato, Benaoján, Cartajima en enkele gehuchten van Benalauría. De overbelasting van het waternet en schade door overstromingen maken herstel lastig. Daardoor zijn inwoners in sommige gevallen tijdelijk aangewezen op waterdistributie via tankwagens.
El Secadero nog altijd moeilijk bereikbaar
Ondertussen is het geïsoleerde dorp El Secadero in de gemeente Casares inmiddels deels bereikbaar gemaakt voor hulpdiensten. Het dorp raakte eerder volledig van de buitenwereld afgesneden toen de rivier Guadiaro buiten haar oevers trad. Tot in de vroege ochtend konden reddingswerkers slechts per boot of zelfs zwemmend het gebied bereiken. Via een tijdelijk toegankelijk pad konden eerste levensbehoeften zoals dekens, lampen en brandstof worden geleverd. Ook een mobiele intensive care-eenheid wordt vandaag nog verwacht.
“De emotie was groot toen de eerste hulp arriveerde. Het gaf bewoners het gevoel niet alleen te staan,” aldus een woordvoerder van het gemeentebestuur van Casares.
Dodelijk slachtoffer in Sayalonga
In het dorp Sayalonga in de Axarquía is vrijdagmiddag het lichaam gevonden van een 45-jarige vrouw die woensdag in de rivier Turvilla was gevallen toen zij haar hond probeerde te redden. Het lichaam werd aangetroffen op ongeveer een kilometer van de plek van de vermissing. De vrouw woonde al jaren in het dorp en was actief als yogadocente en ondernemer. Haar hond kon wel worden gered.
Rivier Guadalquivir buiten oevers in Córdoba
Het noodweer zorgt ook in de provincie Córdoba voor uitzonderlijke situaties. De rivier Guadalquivir heeft er in slechts twee dagen tijd zijn waterpeil verdubbeld. Vrijdagochtend om 9.40 uur werd in Córdoba een waterstand van 5,60 meter gemeten, terwijl het ‘rode’ waarschuwingsniveau al bij 2,5 meter wordt bereikt. Dat blijkt uit gegevens van het automatische hydrologische informatiesysteem van de Guadalquivir-bekkenautoriteit (CHG).
De extreme waterstand zorgt voor verhoogde waakzaamheid in gebieden stroomafwaarts van de hoofdstad Córdoba. De Spaanse luchthavenbeheerder AENA heeft het vliegveld van Córdoba gesloten vanwege overstromingen door het hoge niveau van de rivier. Hoewel er op dit moment nog geen evacuaties zijn gemeld, bereiden autoriteiten zich voor op mogelijke overstromingen in lagergelegen zones.
Spannende situatie bij stuwmeren in Granada
Ook in de provincie Granada blijft de situatie zorgwekkend. Twee stuwmeren, Cubillas en El Portillo, zijn inmiddels boven hun maximale capaciteit uitgekomen met respectievelijk 102% en 101%. Het waterpeil wordt nauwlettend in de gaten gehouden en men is begonnen met gecontroleerde lozingen om ruimte te maken voor de nieuwe neerslag die dit weekend wordt verwacht.
Rivieren zoals de Genil, Frailes en Fardes voeren momenteel nog grote hoeveelheden water af. Wel vertonen de meeste meetpunten sinds vrijdag een dalende trend. Desondanks blijven delen van de Vega del Genil, zoals Huétor Tájar en Villanueva Mesía, onder water staan. Ook worden lozingen bij stuwmeren zoals Quéntar, Cubillas en Los Bermejales voortgezet om de veiligheid te garanderen.
Forse schade, hoop op Europese steun
De schade die het noodweer aanrichtte in Andalusië is fors. De Andalusische regiopresident Juanma Moreno schat dat alleen al de schade aan regionale wegen meer dan 500 miljoen euro bedraagt. Hij dringt erop aan dat de Europese Unie financiële hulp biedt om de gevolgen van de storm op te vangen. Hij voorziet dat de situatie vanaf aanstaande woensdag 11 februari pas verbetert.
Regen houdt aan
Volgens de Spaanse weerdienst AEMET blijft de situatie zorgwekkend. De regio rond Ronda blijft zaterdag onder waarschuwing voor zware regenval (code geel), terwijl de grensregio met Cádiz op oranje staat. De waterstand in de Guadiaro is tijdelijk gedaald, maar nieuwe regenval kan opnieuw voor gevaarlijke situaties zorgen.