Else Beekman
Spanje is al decennia hét blauwevlaggenland van de wereld, als teken van stranden van hoge kwaliteit. Toch gaat het bij diverse stranden geregeld mis. Steeds vaker duiken berichten op over tijdelijke afsluitingen vanwege de aanwezigheid van te hoge bacteriewaarden in het water. Het positieve hiervaan is dat er goed wordt gecontroleerd en dat gemeenten ingrijpen zodra iets niet klopt. Minder geruststellend is de oorzaak die er bijna altijd achter blijkt te zitten: een lozing of storing van ongezuiverd afvalwater.
Wie deze week naar Playa de Famara op Lanzarote gaat, vindt een verboden strand. Sinds woensdag wappert er een rode vlag. Het water bleek niet geschikt om in te zwemmen door bacteriële vervuiling. Een paar honderd kilometer verderop, bij Punta Brava in Puerto de la Cruz op Tenerife, hangt precies hetzelfde bordje. Daar steeg de bacteriewaarde tussen 10 en 11 augustus van 470 naar 850 kolonievormende eenheden, ruim boven de wettelijke norm van 500, meldt Diario de Avisos. Twee eilanden, twee stranden, dezelfde reden.
Gevallen op het Spaanse vasteland
Deze zomer kwamen soortgelijke gevallen ook elders in Spanje voor: in Galicië moest de gemeente Baiona liefst drie keer ingrijpen bij de stranden Santa Marta, Ribeira en A Ladeira, en ook de stranden van La Guardia aan de Portugese grens gingen dicht, allemaal wegens E. coli en enterokokken boven de norm.
Aan de Costa Blanca sloot de Gran Playa van Santa Pola half juli haar deuren. Eergisteren berichtten we nog over de sluiting van de twee cala’s Tío Ximo en La Almadrava in Benidorm doordat afvalwater in zee terecht was gekomen. Eind juli trof eenzelfde lot drie stranden in l’Horta Nord, ten noorden van Valencia: eerst El Puig de Santa María, vervolgens buurgemeente La Pobla de Farnals en ten slotte Massalfassar.
En aan de Costa del Sol raadden Málaga en Marbella eind juli het zwemmen af bij El Palo, Pedregalejo, Los Monteros en El Cable-Río Real, zoals we eerder al schreven. Eerder dit jaar was het aan deze vakantiekust ook al raak op het populaire strand Los Álamos in Torremolinos, na een leidingbreuk die in december 2025 door hevige regenval was ontstaan. Dat strand bleef tot eind mei dicht, en in maart kreeg zelfs het oostelijke deel nog een aanvullend zwemadvies.
Structurele problemen waarvoor Spanje al is veroordeeld door Europa
De directe oorzaak verschilt per plek. Soms is het een illegale lozing, soms een lekkende septictank of een ander lek ergens in het buizenstelsel, soms gaat het simpelweg om een rioolsysteem dat het hoogseizoen niet aankan. Maar achter al die losse incidenten zit wel een structureel probleem. Het Europees Hof van Justitie veroordeelde Spanje in december 2025 opnieuw, omdat het land niet voldoet aan de Europese regels voor het inzamelen, zuiveren en controleren van afvalwater. De problemen betreffen volgens de Commissie ook tientallen stedelijke gebieden.
Een deel daarvan ligt op de Canarische Eilanden, waar op Gran Canaria en Tenerife al veel langer dit soort problemen spelen. Uit cijfers van de Canarische overheid bleek in juli 2025 al dat de archipel 403 lozingspunten van rioolwater van land naar zee telde. Daarvan hadden 216 geen vergunning en waren 75 in procedure om geregulariseerd te worden. Het gaat hier om voornamelijk publieke lozingspunten (64%) van stedelijk afvalwater die onder de verantwoordelijkheid van de gemeente en het eilandbestuur vallen.
Volgens eerdere Europese rechtspraak kreeg Spanje al in 2018 een boete van 12 miljoen euro, plus een dwangsom van ruim 10 miljoen euro per half jaar vertraging van de oplossing. Die boetes blijken nog niet tot structurele oplossingen te hebben geleid.
Strand op Tenerife opnieuw gesloten
Een bekend voorbeeld van de problemen met afvalwaterlozingen op de Canarische Eilanden is Playa Jardín in Puerto de la Cruz op Tenerife. Dat strand ging in juli 2024 dicht na problemen met de waterkwaliteit en werd pas op 17 juni 2025 weer geopend, na bijna een jaar. Sindsdien bleef het rustig, tot eind juli 2026 opnieuw verhoogde bacteriewaarden werden gemeten. De gemeente sloot toen niet, wat lokaal tot ophef leidde.
Nu is de zone Punta Brava, onderdeel van Playa Jardín, sinds woensdag 12 augustus alsnog dicht vanwege een nieuwe meting van fecale vervuiling door de bacterie E. coli. Dergelijke langdurige en steeds terugkerende sluitingen maken het een hardnekkig probleem voor bewoners, ondernemers en bezoekers die er in de buurt een vakantieverblijf hebben geboekt.
Op Gran Canaria duurt het probleem al negen jaar
Hoe hardnekkig het probleem kan worden, laat Playa de El Confital in Las Palmas de Gran Canaria zien. Dat strand ligt er sinds april 2017 met een rode vlag bij, en dus inmiddels ruim negen jaar. De gemeente en de regionale gezondheidsdienst zoeken al die tijd naar de bron van de vervuiling, maar noemen die nog altijd “diffuus”. Voor omwonenden en surfers is het inmiddels een vertrouwd, frustrerend beeld: het bord staat er, maar niemand kan zeggen wanneer het weer weg mag.
Wie zwemt in vervuild water loopt gezondheidsrisico’s. Dr. Jan Otto Landman, Nederlandstalige huisarts aan de Costa del Sol, waarschuwt in een medische column specifiek Nederlandse zwemmers: ga met wondjes niet de zee in, want dat vergroot de kans op wondroos, een pijnlijke huidinfectie die in het ziekenhuis kan eindigen.
Hoe weet je of jouw Spaanse strand geschikt is om te zwemmen?
Wie deze zomer een handdoek uitspreidt aan de Spaanse kust, doet er goed aan om vooraf de actuele status te checken. Dat kan op de website Náyade van het ministerie van Volksgezondheid, waar de waterkwaliteit wordt bijgehouden van alle officieel geregistreerde zwemzones in Spanje, inclusief de eilanden. Voor de Canarische Eilanden specifiek houdt de Servicio Canario de Salud een eigen overzicht bij van waterkwaliteit en Blauwe Vlag-stranden. Ook gemeenten melden sluitingen doorgaans zelf, via hun website of sociale media. Een rode vlag kan er binnen een dag hangen, en soms duurt het veel langer voor die weer verdwijnt.