Else Beekman
Sinds een paar jaar hebben ze wel elektriciteit via zonnepanelen. Zijn vrouw Sinforosa is nu 92 en brak onlangs haar heup en moest naar een zorgwoning. Dat betekent voor Juan dat hij bij haar zoon in het 20 kilometer verderop gelegen Villafranca gaat wonen. Gemakkelijk bleek het niet te zijn om de bijna 90-jarige man ervan te overtuigen dat alleen leven op een plek met temperaturen van 10 graden onder nul met als enige communicatie met de buitenwereld een transistor radio niet de beste optie was.
Dorp van herinneringen
Sinds zijn vertrek komt hij om de paar dagen met zijn auto naar het nu verlaten dorp om de kerk te vegen en de dieren te voeren. In het artikel dat El País over hem schreef, weet hij in de drie straten die het dorpje telt, precies aan te wijzen wie waar ooit heeft gewoond. Vervallen huizen, een school, een pleintje, een wasserij en een kerk herinneren nog aan tijden dat het hier levendig moet zijn geweest.
Leegloop vanaf jaren zeventig
Toen had La Estrella een paar honderd inwoners, twee bars, een priester, een leraar, een begrafenisondernemer, een timmerman en acht burgerwachten. Tot vanaf begin jaren zeventig steeds meer inwoners naar de kust en stad vertrokken op zoek naar een beter leven. Een lot dat ook zoveel andere dorpen in Spanje trof. Sommigen trokken naar Villafranca, anderen naar Castellón en de dappersten naar Barcelona. Sindsdien is het onkruid tegen de muren geklommen, zijn de terrassen verwaarloosd, zijn de daken ingestort, zijn de ramen kapot en zijn de schoorstenen omgevallen. In 2017 figureerden Juan en Sinforosa als laatste twee inwoners van La Estrella in de korte documentaire The Last Two (zie de video op deze pagina). Daarin wordt hun verhaal verteld.
Eenvoudig leven
Ondanks dat het dorp steeds leger werd, wilde Sinforosa niet weg. Zij was er geboren, ontmoette er haar man en verloor er hun 12-jarige dochter aan een hersenbloeding. “Het gaat goed met ons en we zorgen voor elkaar en voor onze dieren. We slikken geen pillen en we eten waar we zin in hebben”, zei Sinforosa in de documentaire. Voor water liepen ze elke dag naar een bron. Sinforosa deed de was op de hand. Hun mobiele telefoon gebruikten ze amper, want het bereik was alleen goed op de top van een heuvel verderop. De tijd konden ze aflezen aan de zonnewijzer op het dorpsplein.
Leven van wat het land kon geven
Hun maaltijden bestonden uit zelf verbouwde groenten, eieren en honing. Ze hadden gezelschap van ruim 20 katten en een paar honden. Ze pakten hun busje alleen om af en toe de dichtstbijzijnde supermarkt, hun zoon of een dokter een bezoek te brengen. De stilte in het dorp wordt alleen doorbroken door geluiden van de dieren, vogels en twee keer per jaar door een bedevaart.
Harde jaren
Juan Martín werd in 1934 geboren in een boerderij verderop. In die tijd had rechts net de verkiezingen gewonnen. “Mijn vader werd aan het einde van de burgeroorlog neergeschoten en mijn moeder zat zeven jaar in de gevangenis. Enkele kennissen zorgden voor mij in een boerderij tot ze jaren later terugkeerden naar La Estrella”. Het waren de jaren 40 en decennia van honger en ellende in de bergen van Teruel zouden volgen onder een hard regime van de Guardia Civil. “Ze namen goede mensen die niets verkeerd hadden gedaan”, zegt hij over die jaren.
Bekijk ook: Heel dorp in natuurpark te koop met 32 woningen en hotel
“Ik heb gewerkt als een muilezel sinds ik kon staan”, zegt Juan Martín “Veldwerk is erg zwaar en je verdient er niet eens de kost mee. Het waren dagen van 12 uur en de baas gaf je amper een sinaasappel of een sardine uit blik te eten. Dat was het leven hier en ik denk niet dat veel jonge mensen het vandaag aankunnen.”
Honger is het moeilijkste dat er is
“Het leven hier is hard, maar vroeger was het veel moeilijker. De winters waren lang en koud, met sneeuwval van meer dan een meter, maar het land heeft ons altijd gegeven wat we nodig hebben. De echte honger was wat we doormaakten na de oorlog. Honger is het moeilijkste wat er is.”
Het huis waar het stel de afgelopen jaren heeft gewoond is een oud huis met hoge plafonds, houten deuren en op de begane grond is er een open haard, een tafel en een bed waar het paar zich nestelt als de avond valt en de kou door de hoeken naar binnen sluipt.
Meest dunbevolkte gebied van Europa
Met een oppervlakte van 14.000 vierkante kilometer, half zo groot als België, en een bevolkingsdichtheid van negen inwoners per vierkante kilometer, is Teruel een van de meest dunbevolkte provincies van Europa. In de afgelopen 100 jaar heeft het de helft van zijn bevolking verloren in vergelijking met de cijfers voor Spanje, dat het aantal inwoners heeft verdubbeld.
Het einde
Nadat alle dieren te eten hebben gehad, de kerk weer netjes is neemt Martín bij zonsondergang afscheid van zijn stad waar hij zo levendig over kan vertellen. Naar eigen zeggen herinnert hij zich beter wat hij 30 jaar geleden deed dan wat hij gisteren deed. Het stel heeft in elk geval waar kunnen maken wat ze in hun documentaire van 5 jaar geleden aangaven: Ze hielden stand dankzij hun gezondheid, hun gevoel voor humor en hun liefde voor elkaar totdat hun gezondheid dat niet meer toe zou laten. Dat moment is gekomen en daarmee ook een open einde voor hun dorp La Estrella.
Bekijk ook: Verlaten dorp kopen is nieuwe trend onder buitenlandse investeerders