Else Beekman
In verschillende dunbevolkte gebieden in Spanje groeit het verzet tegen datacenters. Wat regionale overheden verkopen als banen en investeringen, ervaren steeds meer inwoners en gemeenten als een nieuwe vorm van gebiedsroof, En de grootste angel is het torenhoge water- en energieverbruik. In Aragón, Castilla-La Mancha en Castilla y León stappen dorpen inmiddels naar de rechter om de bouw tegen te houden.
“De cloud” klinkt luchtig, maar in werkelijkheid is het een gebouw vol harde schijven die dag en nacht draaien. Om die apparatuur op temperatuur te houden, is enorm veel elektriciteit nodig en vaak ook drinkwater voor de koeling. Door de opmars van generatieve AI zoeken techbedrijven wereldwijd naar nieuwe locaties om die vraag op te vangen, en Spanje is daarbij een populaire bestemming. Vooral regio’s als Aragón en Castilla-La Mancha zijn in trek. Daar is veel bouwgrond beschikbaar en de bevolking krimpt er al jaren.
Villanueva de Gállego stapt als eerste naar de rechter
In Aragón loopt de bouw van datacenters via zogeheten Planes de Interés General (PIGA). Deze planologische figuur versnelt procedures voor projecten die het stempel krijgen ‘van regionaal belang’. Eerder werd de figuur ook gebruikt voor skipistes, megaboerderijen en grote hernieuwbare-energieprojecten. Volgens de vereniging Apudepa dient de figuur vooral om inspraakprocedures te beperken.
Het dorp Villanueva de Gállego, met minder dan 5.000 inwoners, ging volgens El Salto Diario eind 2025 als eerste in beroep tegen een datacenterproject van Amazon op 84 hectare grond. De gemeente vreest financiële schade: door belastingvrijstellingen in het PIGA zou Villanueva de Gállego naar eigen berekening zo’n 23 miljoen euro aan bouwbelasting mislopen. Amazon breidt in de regio in totaal uit met centra in Villanueva de Gállego, Huesca en El Burgo de Ebro. Deze uitbreiding is onderdeel van een investering van in totaal meer dan 33 miljard euro voor heel Spanje.
Ook Microsoft heeft in Aragón drie projecten gepland, in dorpen als La Muela en Villamayor de Gállego, samen goed voor bijna 300 hectare. Milieuorganisaties protesteerden begin dit jaar tegen de impact op de watervoorraden van de omliggende dorpen. In het naburige La Puebla de Alfindén dient de gemeente inmiddels acht bezwaren in tegen een derde project, nadat de geraamde kosten volgens de gemeente opliepen van 23 naar meer dan 82 miljoen euro.
Een datacenter zo groot als 140 voetbalvelden
In Castilla-La Mancha ligt de weerstand vooral bij Vianos, een dorp van amper 400 inwoners in de provincie Albacete. Daar is een AI-datacenter van 300 megawatt gepland op een terrein van bijna een miljoen vierkante meter, ongeveer 140 voetbalvelden. Het project ligt in een gevoelig natuurgebied bij de Sierra de Segura, dicht bij de rivier de Guadalmena.
Ecologistas en Acción wijst erop dat de plannenmakers spreken van een systeem zonder warmte-uitwisseling met de omgeving, maar dat de precieze koelmethode niet bekend is. Het centrum zou bovendien draaien op acht gasturbines die jaarlijks tot 150 miljoen kubieke meter aardgas kunnen verbruiken. De Junta van Castilla-La Mancha laat weten dat het project nog in een milieubeoordeling zit.
In Torrelobatón, een dorp van minder dan 400 inwoners in Castilla y León, voeren buurtbewoners actie tegen een centrum van het bedrijf DC Mudarra. Volgens het eigen projectdossier is voor de koeling een eerste vulling van ruim 1.400 kubieke meter water nodig, plus een jaarlijks verbruik van zo’n 6.000 kubieke meter. Omwonenden betwijfelen die cijfers, omdat verdampingskoeling doorgaans continu water vraagt. Voor de benodigde elektriciteit, meer dan 2.000 gigawattuur per jaar, moet ook nieuwe energie-infrastructuur worden aangelegd, met bijna honderd dieselgeneratoren als noodvoorziening.
Winst naar techreuzen, kosten voor inwoners
Een terugkerend kritiekpunt is de werkgelegenheid die datacenters zouden opleveren. In Aragón werden ooit 1.300 banen beloofd rond de bestaande datacenters. Daarvan bleven er uiteindelijk tussen de 30 en 70 over doordat vooral de bouwfase tijdelijk werk oplevert. Het beheer achteraf is vooral geautomatiseerd. Actievoerders benadrukken ook dat veel bedrijven belastingtechnisch buiten de regio zijn gevestigd. Daardoor houdt de lokale economie weinig over aan de investeringen.
De impact strekt zich intussen uit tot ver buiten de grenzen van de genoemde dorpen. Volgens het Europees Milieuagentschap (EEA) zet de groei van datacenters in Europa steeds meer druk op elektriciteitsnetten, bouwgrond en watervoorraden, vooral wanneer meerdere centra in hetzelfde gebied samenkomen. Datacenters nemen inmiddels zo’n 3 procent van het totale Europese elektriciteitsverbruik voor hun rekening.
Wereldwijd steeg het stroomverbruik van datacenters van 415 terawattuur in 2024 tot bijna 800 terawattuur nu, grotendeels door AI, meldt het Internationaal Energieagentschap. Hernieuwbare energie dekt naar schatting maar de helft van die extra vraag.