Else Beekman
De CO2-uitstoot van vliegverkeer in Spanje groeit sneller dan in enig ander groot Europees land. De geplande uitbreiding van twaalf Spaanse luchthavens, waaronder Madrid, Barcelona, Valencia, Alicante, Palma en Málaga, dreigt die trend te versterken. Alleen al de uitbreiding van Madrid-Barajas zou de komende 25 jaar 23 miljoen ton extra CO2 opleveren.
De cijfers komen uit onderzoek van milieuorganisatie Transport & Environment (T&E). Bij Italië, nat als Spanje een groot vakantieland, was dat 10%. Anderzijds zat Duitsland nog altijd 16% onder het niveau van 2019. Het vliegverkeer in Spanje van vóór de coronapandemie is dus niet alleen hersteld, maar ver overtroffen. Met internationaal toerisme, de groei van budgetmaatschappijen en nieuwe verbindingen met Amerika als grote aanjagers.
Vier luchthavens goed voor twee derde van de uitstoot
Madrid-Barajas, Barcelona-El Prat, Palma de Mallorca en Málaga-Costa del Sol namen in 2025 samen 66% van alle uitstoot van vluchten vanuit Spanje voor hun rekening. Juist voor deze vier luchthavens staan uitbreidingen op stapel. Die luchthavenuitbreidingen vormen onderdeel van een 13 miljard euro kostend plan voor in totaal twaalf Spaanse luchthavens. Volgens T&E leveren de uitbreidingen van deze vier luchthavens samen 35 miljoen ton extra CO2 op, ongeveer evenveel als de jaarlijkse uitstoot van de hele Portugese economie.
Málaga loopt binnen acht jaar tegen zijn plafond aan
T&E onderzocht twintig grote Europese luchthavens in tien landen en toetste de uitbreidingsplannen aan wat elke luchthaven eigenlijk zou mogen uitstoten om de opwarming van de aarde tot 1,7 graad te beperken. Geen enkele luchthaven blijft binnen dat budget. Dat lukt zelfs niet wanneer ook rekening wordt gehouden met schonere brandstoffen en zuinigere vliegtuigen.
Málaga is zelfs d eeerste luchthaven die zijn CO2-budget over acht jaar al volledig heeft verbruikt. “Meer verkeer toestaan door extra landingsbanen en grotere terminals doet elk voordeel van schonere brandstof of efficiëntere motoren teniet. Geen enkele haalbare technologische verbetering kan dat gat op tijd dichten”, zei Denise Auclair, hoofd van de Travel Smart-campagne bij T&E, in een verklaring. Toch worden de grootste overschrijdingen wereldwijd niet in Spanje verwacht, maar in Lissabon en Porto, met beide 2,8 keer het budget en Dublin met 2,6 keer het budget.
Timing van grote uitbreidingsplannen Spaanse luchtvaart is slecht
Het gaat niet alleen om individuele luchthavens die vastlopen wat hun CO2-budget betreft. Volgens T&E raakt de Europese luchtvaart dit jaar, 2026, al door het CO2-budget heen dat nog over was om de opwarming tot 1,5 graad te beperken. Het budget voor 1,7 graad zou in 2033 op zijn. Dat maakt de timing van het Spaanse debat extra scherp: nog voor eind september moet het zogeheten DORA, het regeringsdocument dat de investeringen van luchthavenbeheerder Aena voor de komende jaren vastlegt, worden goedgekeurd.
Wat T&E van de Spaanse regering wil
T&E, waarbij in Spanje ook Ecologistas en Acción is aangesloten, roept regeringen op om uitbreidingen die het klimaatbudget overschrijden simpelweg niet toe te staan. Andere eisen die ze stellen zijn een einde aan belastingvrijstellingen voor de luchtvaart, een echte belasting op kerosine, btw op vliegtickets, opname van alle internationale vluchten in het Europese emissiehandelssysteem, en subsidies die nu naar de sector gaan liever besteden aan schonere vervoersalternatieven.
Wat er al concreet aan luchthavenuitbreidingen op tafel ligt
Aena’s raad van bestuur keurde in februari een investeringsvoorstel van 12,9 miljard euro goed voor de periode 2027-2031. In totaal gaat het om twaalf luchthavens: naast Madrid-Barajas en Barcelona-El Prat ook Palma de Mallorca, Málaga-Costa del Sol, Alicante-Elche, Valencia, Bilbao, Ibiza, Menorca, Lanzarote, en de twee luchthavens van Tenerife.
Madrid-Barajas krijgt met 4,5 miljard euro de grootste hap, bedoeld om de terminals uit te breiden, de capaciteit te laten groeien van 70 naar 90 miljoen passagiers per jaar, en de luchthaven verder te positioneren als Europese hub. Voor Barcelona-El Prat gaat het om 1,8 miljard euro binnen deze periode, onderdeel van een totaalplan van 3,2 miljard euro dat een nieuwe satellietterminal, een koppeling met terminal T1 en een langere start- en landingsbaan moet opleveren.
Málaga-Costa del Sol krijgt 1,5 miljard euro toegewezen, met als doel een verhoging van de jaarcapaciteit naar 36 miljoen passagiers. Bij Palma de Mallorca is de renovatie van de terminal al begonnen, met een basisinvestering van 560 miljoen euro en een aanvulling van 84 miljoen euro om het werk te versnellen.
Voor Alicante-Elche en Valencia ontbreken nog concrete bedragen en planningen. Daarover is de regionale overheid van Valencia ook al ontevreden. Bij de luchthavens van Ibiza, Menorca, Bilbao, Lanzarote en de twee luchthavens op Tenerife zijn vooralsnog alleen kleinere, aanvullende investeringen en toekomstplannen bekend.