Else Beekman
Vox wil premier Pedro Sánchez voor het Spaanse Hooggerechtshof laten berechten vanwege zijn aanpak van de migratiecrisis in Ceuta. Partijleider Santiago Abascal beschuldigt hem van verraad en wil daarvoor artikel 102 van de Spaanse grondwet inzetten. Van een vervolging is voorlopig echter geen sprake. Vox heeft andere partijen nodig om de uitzonderlijke procedure überhaupt te kunnen beginnen.
Abascal maakte zijn voornemen zaterdag bekend. Hij beweert dat de regering vooraf wist dat tienduizenden mensen vanuit Marokko zouden proberen Ceuta binnen te komen. Desondanks greep de regering niet op tijd in. Daarom spreekt hij van mogelijke misdrijven tegen de veiligheid van de staat.
Voor die beschuldiging heeft Vox vooralsnog geen openbaar bewijs geleverd. De regering ontkent dat zij vooraf op de hoogte was van de omvang van de grensoversteek.
Artikel 102 is geen gewone aangifte
Vox verwijst naar artikel 102 van de Spaanse grondwet. Dat regelt hoe een zittende premier of minister strafrechtelijk verantwoordelijk kan worden gesteld voor verraad of een ander misdrijf tegen de staatsveiligheid, gepleegd tijdens de uitoefening van zijn functie.
Het betreft een bijzonder zware procedure. Daarom moet een kwart van alle leden van het Congres eerst instemmen met het indienen van de beschuldiging. Bij 350 Kamerleden zijn daarvoor minimaal 88 handtekeningen nodig.
Daarna moet een absolute meerderheid van het Congres het voorstel goedkeuren. Dat betekent minstens 176 stemmen. Pas dan kan de strafkamer van het Tribunal Supremo, het Spaanse Hooggerechtshof, zich over de zaak buigen.
De procedure is sinds 2025 ook verder uitgewerkt in het reglement van het Congres. Na indiening moet een geheime plenaire vergadering plaatsvinden. Wordt de beschuldiging daar met een absolute meerderheid aangenomen, dan stuurt de voorzitter van het Congres deze door naar het Hooggerechtshof.
Vox kan dat dus niet op eigen kracht regelen. De partij moet eerst voldoende steun vinden bij andere fracties. Voor zover dinsdag 11 augustus bekend, is de vereiste formele beschuldiging nog niet ingediend.
Beschuldiging steunt op vermeende voorkennis
Abascal stelt dat er “meer dan voldoende aanwijzingen en bewijs” zijn. De vermeende vooorkennis van de regering over wat in Ceuta stond te gebeuren, noemt hij als belangrijkste argument. El País schrijft dat die voorkennis door de regering wordt ontkend. Verder is tot nu toe geen bewijs bekend dat de beschuldiging ondersteunt.
Dat maakt het onderscheid tussen de politieke aanklacht van Vox en een strafrechtelijke verdenking belangrijk. Sánchez is in deze kwestie niet aangeklaagd of vervolgd. Ook heeft een rechter zich nog niet uitgesproken over de beschuldiging van verraad.
Rechter wees ander verzoek van Vox al af
Vox stapte eerder al naar de Audiencia Nacional vanwege de gebeurtenissen in Ceuta. De partij vroeg daar onder meer om een militaire inzet aan de grens, de inzet van de marine en identificatie van alle migranten die de stad waren binnengekomen. De rechter wees die verzoeken af. Ze hadden volgens haar geen rechtstreeks verband met het verkennende onderzoek naar de grensoversteek. Bovendien vielen ze niet onder de bevoegdheid van de rechtbank, zo meldde Cadena SER.
Dat besluit staat juridisch los van de nu aangekondigde procedure via artikel 102. Het laat wel zien dat niet ieder politiek verzoek rond de crisis in Ceuta automatisch tot een gerechtelijke procedure leidt.
Nieuw conflict over uitleg aan de Senaat
Ondertussen draait de politieke strijd niet alleen om de beschuldiging van Vox. Er ontstaat ook een conflict tussen de regering en de Senaat over de verantwoording voor de gebeurtenissen in Ceuta. De door de PP gedomineerde Senaat heeft verschillende ministers opgeroepen om uitleg te geven. Het gaat onder anderen om de ministers van Binnenlandse Zaken, Defensie en Buitenlandse Zaken. De eerste bijeenkomst staat gepland voor woensdag 12 augustus.
De regering wil de bewindslieden pas later in augustus in het Congres laten verschijnen en noemt de extra hoorzittingen in de Senaat dubbelop. De voorzitter van de Senaat stelt juist dat ministers verplicht zijn om aan een officiële oproep gehoor te geven. Daarmee dreigt volgens El País een nieuw institutioneel conflict.
De komende dagen moet blijken of Vox werkelijk genoeg steun probeert te verzamelen voor de procedure tegen Sánchez. Tot dat gebeurt, blijft het vooral een zwaar aangezette politieke aankondiging.