Else Beekman
Vanaf tien uur ’s avonds aan tafel, dat gold decennialang als typisch Spaans. Bij de familie Terrazas in Madrid was dat lange tijd de norm, met etentjes die soms tot diep in de nacht doorliepen. Inmiddels zit die familie rond negen uur al aan tafel. Ook als ze uit eten gaan, boeken ze eerder een tafel dan vroeger. “In het begin voelde het vreemd, nu niet meer”, zegt belastingadviseur Antonio Terrazas erover.
Zijn ervaring staat in een artikel van de Spaanse editie van The New York Times gebaseerd op gegevens van reserveringsplatform CoverManager, actief bij zo’n 16.000 Spaanse restaurants. Inmiddels wordt de helft van alle reserveringen daar vóór negen uur ’s avonds gedaan. Tien jaar geleden was dat nog maar 27 procent. Ook TheFork, met ruim 12.000 aangesloten restaurants, merkt de verschuiving. Reserveringen om acht uur zijn sinds 2019 bijna verdrievoudigd, terwijl reserveringen om tien uur zijn gehalveerd.
Niet alleen toeristen die vroeger eten
Een voor de hand liggende verklaring zou toerisme zijn. TheFork noemt de groei van buitenlandse bezoekers dan ook als factor. Toch komt zo’n 70 procent van de reserveringen bij dat platform gewoon van Spaanse telefoonnummers. CoverManager gaat nog een stap verder en stelt dat toeristen helemaal niet de aanjager zijn van de verschuiving. Bij hen komt zo’n 90 procent van de boekingen van Spaanse nummers, en die vragen inmiddels gemiddeld zo’n uur eerder om een tafel dan tien jaar geleden.
Wel blijft laat eten springlevend als het om weekenden en de zomer gaat. Op vrijdag en zaterdag schuift de gemiddelde etenstijd juist weer een uur op en in de zomer wordt er zo’n 20 minuten later gegeten dan in de winter. Negen uur blijft bovendien nog altijd het populairste reserveringsmoment.
Corona als kantelpunt
Ook binnenshuis lijkt er iets te verschuiven, al is het bewijs daarvoor voorlopig dunner. Een Catalaanse overheidsenquête uit 2024 laat zien dat huishoudens daar hun avondroutine, inclusief het avondeten, vroeger zijn gaan plannen dan in 2010. Landelijke cijfers ontbreken echter nog. Daarom zijn experts voorzichtig met al te grote conclusies.
Marta Junqué Surià, directeur van de Time Use Initiative, wijst in The New York TImes naar de coronapandemie als omslagpunt. De avondklok van 2020 dwong mensen om vroeger te eten en gaf een impuls aan het zogeheten “tardeo”: eerder op de middag of vroege avond samenkomen en eten, in plaats van laat op de avond.
Waarom eten Spanjaarden later?
De verklaringen voor de verschuiving lopen uiteen: de wens om beter te slapen, jonge kinderen in huis, of gewoon veranderde gewoontes na verloop van tijd. Volgens Junqué beweegt de Spaanse samenleving zich langzaam richting een ritme dat dichter bij het “biologische” avondritme ligt, ook al bestaat er nog altijd weerstand tegen die verandering.
Onderzoekers die eerder door The New York Times werden aangehaald, wezen eerder al op een keerzijde van het traditioneel late eten. Het zou de arbeidsproductiviteit drukken doordat mensen minder slaap krijgen. Spanjaarden slapen volgens parlementair onderzoek gemiddeld minder dan de Europese norm, met vermoeidheid, verzuim en een lagere productiviteit als mogelijk gevolg. Een vroeger etensuur zou daar dus juist verlichting kunnen bieden.
Verdwijnen doet de late Spaanse maaltijd voorlopig niet. Maar het tijdstip schuift wel degelijk op, en dat past bij een land dat zijn avonden langzaam herordent zonder de sociale, gezamenlijke maaltijd zelf los te laten.