Waarom Spanje steeds droger wordt, zelfs na een natte winter

Het lijkt tegenstrijdig: na een van de natste winters in jaren waarschuwen experts juist voor een droger Spanje en een groeiend watertekort. Regen of niet, de hoeveelheid beschikbaar water neemt af. Door klimaatverandering krijgt het land niet alleen minder regen, maar verdampt er ook meer water. 

Volgens het Spaanse weerinstituut Aemet viel er deze winter zelfs gemiddeld 323,2 millimeter regen, een van de hoogste hoeveelheden in jaren. Maar dat zegt weinig over de lange termijn. Het laat vooral zien hoe grillig het weer wordt.

Neerslag neemt af en valt vaker in korte, hevige buien. Zoals in oktober 2024, toen de allesverwoestende DANA-overstromingen in de regio Valencia meer dan tweehonderd mensen het leven kostten. Het was een van de zwaarste overstromingsrampen in Spanje in jaren.

Valencia, zes maanden na de verwoestende DANA-overstromingen

Wereldwaterdag

De grootste gevolgen van klimaatverandering zullen vooral te zien zijn in de watervoorziening, aldus Julia Martínez. Ze werkt voor de Spaanse organisatie Nueva Cultura del Agua (FNCA), die zich bezighoudt met waterbeheer en duurzaamheid. Op Wereldwaterdag waarschuwde ze in de Spaanse media dat Spanje historissch gezien nu al minder water heeft dan vroeger. Op 22 maart was het Wereldwaterdag, een dag die in het teken staat van bewustwording rond water en klimaat. Een actueel thema in Spanje.

Dat het dit jaar veel heeft geregend, is volgens haar dan ook geen goede graadmeter. Er valt structureel minder neerslag, die bovendien vaker in korte en hevige buien komt. Tegelijk verdampt er meer water door de stijgende temperaturen. “Alles bij elkaar zorgt dat voor een soort perfecte storm,” zegt Martínez. Volgens haar zijn die veranderingen nu al zichtbaar: de verschillen tussen jaren worden groter en zowel droogte als overstromingen komen vaker voor.

Een toekomst vol extremen

Ook Daniel Jato, wetenschapper aan de Universidad Internacional de Valencia, deelt die mening. Volgens hem zullen extreme weersomstandigheden vaker voorkomen. Dat komt doordat Spanje daar extra kwetsbaar voor is. Die kwetsbaarheid hangt samen met meerdere complexe factoren, waaronder de ligging in Zuid-Europa en de specifieke klimaatpatronen die daarbij horen.

Vooral in gebieden rond de Middellandse Zee, zoals bij Murcia, wisselen droogte en hevige regenval elkaar daardoor sneller af. Vaak wordt gekeken naar het uitbreiden van stuwmeren, maar volgens Jato ligt daar niet de oplossing. Daar is weinig ruimte voor en het is bovendien niet effectief.

In plaats daarvan pleit hij voor meer aanpassingen, vooral in steden. Denk aan meer groen, waterdoorlatende bestrating en andere oplossingen die beter aansluiten bij de natuur en water beter vasthouden.

Waterbeleid blijft achter bij groeiend watertekort

Hoewel Spanje al plannen heeft om het waterbeheer aan te passen, worden die nog onvoldoende doorvertaald naar concrete maatregelen. Het gaat onder meer om de zogeheten stroomgebiedbeheerplannen, die elke zes jaar worden opgesteld en de basis vormen voor het nationale waterbeleid.

In die plannen wordt klimaatverandering inmiddels wel meegenomen, maar dat leidt nog niet altijd tot echte keuzes. Zo blijven maatregelen om het watergebruik terug te dringen vaak uit. Er wordt bijvoorbeeld nog nauwelijks gesneden in het waterverbruik voor irrigatie in de landbouw, terwijl dat juist een van de grootste verbruikers is.

Ook andere, minder belangrijke toepassingen krijgen nog vaak evenveel water toegewezen. Denk bijvoorbeeld aan recreatie, industrie of toeristische voorzieningen, terwijl dat gebruik minder noodzakelijk is dan bijvoorbeeld drinkwater.