Else Beekman
En dat deels al hebben gedaan door in de peilingen met vrijwel gelijke percentages kiezers te trekken als de regerende Volkspartij van Mariano Rajoy, de Partido Popular (PP) en de socialistische partij van Pedro Sánchez, de PSOE. Wie is wie, wat beloven ze en hoe doen ze het? Dit zijn enkele vragen die El País beantwoordde voor de in Spanje levende guiris, wat zoveel als ‘buitenlanders’ betekent. Hier volgt een vrije samenvattende vertaling van dat artikel met hier en daar wat aanvullingen uit eigen doos.
Historisch
Ongeacht de uitkomst staan deze verkiezingen al bij voorbaat als historisch te boek omdat ze volgens analisten en iedereen die een mening heeft over de Spaanse politiek een definitief einde zullen maken aan de dominantie van altijd maar slechts twee partijen PP en PSOE. Als deze partijen geen absolute meerderheid kregen, zochten ze samenwerking met marginale partijen.
Coalities
De laatste peilingen tonen aan dat de winnaar gedwongen zal zijn om coalities te gaan vormen. De PP komt nog wel als winnaar uit de bus, maar zelfs een voor de hand liggende samenwerking met de liberale, rechts van het midden-partij Ciudadanos van Albert Rivera zorgt niet meer voor een absolute meerderheid. Men schat dat door het aura van verandering dat rond deze verkiezingen hangt, de opkomst met circa 80 procent historisch hoog zal liggen.
Nieuwkomers
De tweede nieuwkomer die de boel al flink heeft opgeschud is Podemos. Met de charismatische en zeer eloquente Pablo Iglesias als leider schoot deze anti-establishment partij met een onverwacht hoog aantal zetels in mei 2014 vanuit het niets het Europese parlement binnen. Waar de partij in het begin nog moeite had om het extreem linkse imago af te schudden, beweegt deze zich steeds meer naar het politieke midden met de teleurgestelde kiezers van de PSOE als doelwit.
Ciudadanos
Ciudadanos deed al sinds 2006 mee in de regionale politiek in Catalonië, waar het tegen afscheiding van de regio van Spanje is. Rivera en de zijnen waagden zich in de nationale politiek met eveneens de belofte van grote veranderingen voor het door de economische crisis verslagen Spanje. De partij trekt zowel kiezers aan van PSOE als van PP met een programma wat met porgressieve sociale politiek en een liberale, pro-marktwerking economie nog het meeste aan ‘ons’ D66 doet denken.
Mariano Rajoy
De PP heeft de 60-jarige Mariano Rajoy aan het hoofd. Dit is de man met kortgeschoren, grijze baard, die je vanaf de grote verkiezingsposters wat angstig aankijkt. Ondanks dat hij de minst mediagenieke is van de vier, heeft hij wel de kracht van het economische herstel van Spanje voor zich spreken. Gedurende zijn lange politieke carrière bekleedde hij verschillende ministersposten. Toch lijkt hij weinig te willen weten van de nieuwe partijen. Hij schuwde elk debat met de andere kandidaten en zat enkel aan bij het beroemde ‘cara a cara’ debat, dat al decennialang als hét debat voor de verkiezingen wordt beschouwd. Het enige is dat hier dus slechts twee partijleiders aan meededen. Ciuadanos en Podemos waren pijnlijk afwezig gezien het feit dat zij wel voor 40 procent van de kiezers staan. De volledige oppositie valt Rajoy continu aan op de corruptie binnen zijn partij rond zwarte bonussen. Dat lijkt de premier echter niet zo te deren. Hij ontkent alles, gaat nergens op in enpresenteert zichzelf als dé bieder van stabiliteit ten opzichte van de nieuwe partijen, zonder enige politieke ervaring die nog maar amper zijn begonnen.
Pedro Sánchez
De PSOE heeft met Pedro Sánchez wat verjonging aangebracht in de partij. Sánchez, die vanwege zijn Ken (van Barbie)-uiterlijk El guapo (knapperd) wordt genoemd, is 43. Hij portretteert zijn partij als het enige, geloofwaardige alternatief voor de PP. Zijn partij heeft een lange staat van dienst waarin belangrijke dingen voor de Spaanse samenleving zijn bewerkstelligd, zoals de versoepeling van de abortuswet en het homohuwelijk. Toch lijkt hij niet helemaal te ontkomen aan de malaise waarin Spanje verkeerde toen zijn voorganger Zapatero het bestuur van Spanje eind 2011 aan de PP overdroeg. PSOE verliest kiezers aan zowel Ciudadanos als aan Podemos, die zwaaien met het argument dat de PSOE en de PP één pot nat zijn en samen de graaiende, zichzelf verrijkende politieke elite vormen, waar snel een eind aan moet worden gemaakt. Volgens Sánchez is Pablo Iglesias een alternatief voor extreem linkse kiezers en hij omschrijft Rivera als een jongere versie van Rajoy.
Pablo Iglesias
Podemos’ leider met staart, Pablo Iglesias trad op charismatische wijze in 2014 plotseling de Spaanse politiek binnen. Als beroep was hij docent aan de universiteit. Daarnaast trad hij op als debater en politiek expert in heel veel televisieprogramma’s. Dat hij ervaring heeft met het vertellen van een goed beargumenteerd verhaal is volgens velen duidelijk. Hij kwam ook als winnaar uit het ‘definitieve’ debat met Rivera, Sánchez en de nummer twee van de PP, Soraya Saenz de Santamaría. De 37-jarige politicus werd internationaal nieuws met zijn aanvallen tegen Spanje’s corrupte bovenlaag en beloftes van een nieuwe manier van politiek bedrijven. De partij steeg in de peilingen tot zelfs de tweede grootste van het land, maar leek het momentum te vroeg te hebben gehad. Nu staat Podemos al maandenlang in de peilingen als vierde grootste partij een stuk onder Ciudadanos. Langzaam liet Iglesias zijn meest radicale voorstellen varen en bewoog meer naar het politieke midden. Zijn rivalen blijven echter de banden met het voormalige regime van Hugo Chavez benadrukken om de kiezer met dit extremisme af te schrikken.
Albert Rivera
De 36-jarige Albert Rivera van Ciudadanos is de jongste kandidaat-premier. Toch heeft hij al bijna tien jaar ervaring in het regionale parlement van Catalonië. Hij vertegenwoordigde hier de Catalanen die een afscheiding niet zo zien zitten. Bij de regionale verkiezingen in 2012 deed de partij het heel goed en afgelopen 27 september werd Ciudadanos zelfs de tweede partij van de rijke Spaanse regio met 7 miljoen inwoners. Sindsdien wist Rivera de partij succesvol te veranderen van regionaal in een nationale organisatie met voorstellen die de links-rechts-scheidslijn overlappen. Ook Rivera benadrukt de dringende noodzaak aan politieke verandering voor Spanje. Hij pleit voor meer transparantie en democratische verniewing waar het de Spaanse instituten aangaat. Hij spreekt over een ’tweede transitie’ naar een meer volwassen democratie die is gebaseerd op talent, productiviteit en kennes dan op kruiwagens.
Naast deze vier zijn er nog andere partijen zoals Verenigd Links (IU), de UPyD en regionale partijen die hopen op een nationale vertegenwoordiging.
Verkiezingscampagne
De politieke veranderingen zijn al in campagnetijd zichtbaar. De campagne is namelijk veel meer dan vroeger gefocust op televisieoptredens en aanwezigheid op sociale media. Partijleiders treden op in entertainmenshows. Zo speelde Rajoy tafelvoetbal en vertelden andere partijleiders over hun hobby’s en eigenaardigheden in andere shows. Ook een debat georganiseerd door El Pais was nieuw in de zin dat alle partijleiders behalve Rajoy eraan meededen en ook directe vragen uit het publiek moesten beantwoorden.
De verkiezingen
Stemlokalen gaan op zondag 20 december om 9 uur open en sluiten om 20 uur. Spanjaarden kiezen 350 parlementsleden en 208 senatoren in de 12e algemene verkiezingen gehouden in de jonge democratie. Men moet kiezen met gesloten lijsten van elke partij. Een lijst is voor het parlement en de andere voor de senaat. Ciudadanos pleit voor een verandering van dit gesloten systeem, zodat de kiezer meer te zeggen heeft over wie hij kiest en kandidaten meer verantwoordelijk voor hun kiesdistrict.
Beveiliging
De beveiliging zal prominent aanwezig zijn rond de stemlokalen, aangezien dit de eerste verkiezingen zijn die worden gehouden onder een terreurniveau 4. Dit niveau werd na de aanslagen in Parijs op Charlie Hebdo verhoogd. Het zijn ook de eerste verkiezingen onder koning Felipe VI.
Uitslag?
De laatste peilingen wijzen voor opnieuw een overwinning voor de PP, maar deze partij verliest wel haar absolute meerderheid. Volgens bureau Metroscopia krijgt de PP 25,3% van de stemmen (105-112 zetels). Om in de regering te blijven moet de partij samenwerking met een andere zoeken. Volgens bovengenoemde peiling wordt de PSOE nog tweede met 21% (85-94 zetels). Podemos wordt derde met 19,1% (55-64 zetels) en Ciudadanos vierde met 18,2% (53-67 zetels).
Volgens een onderzoek van het sociologisch onderzoekscentrum CIS is het nog mogelijk dat Ciudadanos en PP samen een meerderheid krijgen. Ook samenwerking tussen PP en PSOE levert een meerderheid op, al lijkt deze coalitie vrij onwaarschijnlijk.
Invloed op politkek landschap
Door het tweepartijenstelsel sinds de jaren 80 was het altijd zo dat nadat de ene partij weer van de andere won, de winnende partij de wetten die de ander juist had ingesteld weer in te trekken, of hier althans een poging toe doen. Dit was met name het geval met wijzigingen in het onderwijs en in de gezondheidszorg. Hierop is zowel van Podemos als Ciudadanos kritiek. Zij beloven een bredere visie in te zetten die de belangen van de burgers boven die van de partij zal stellen. We gaan het zien. Spannend wordt het zeker…