Else Beekman
Voor de kust van de Costa Brava komen binnenkort drie enorme windmolens in zee te staan. Elk torent tot 260 meter boven het water uit, hoger dan de Rotterdamse Euromast. Het gaat om een proefproject, maar in het Empordà vrezen inwoners dat dit pas het begin is.
Het Spaanse ministerie van Ecologische Transitie gaf afgelopen zomer groen licht voor het experimentele windpark in de Costa Brava, met een eerste fase van drie drijvende windturbines van 15 megawatt in de baai van Roses. Het project heet PLEMCAT, kort voor Plataforma de Investigación en Energías Marinas de Cataluña. Het beslaat volgens de meest recente cijfers een gebied van 7,4 vierkante kilometer, op 15 tot 30 kilometer uit de kust, meldt El Diario
Dit wordt geen commercieel windpark. Het is een testlocatie, bedoeld om drijvende windturbines te ontwikkelen en te beproeven voordat ze op grotere schaal in zee komen te staan. Directeur Jordi Puigcorbé van onderzoeksinstituut IREC legt uit waarom juist deze plek is gekozen: er staat hier simpelweg genoeg wind om de technologie goed te testen.
Waarom hier en niet ergens anders
De keuze is specifiek op deze locatie gevallen omdat de golf van Roses volgens het nationale plan voor de ruimtelijke ordening van de zee, het POEM, de enige plek in Catalonië is waar windmolens op zee mogen komen. Vanaf hier zijn de zeebodems bovendien te diep voor vastgezette turbines, dus moeten ze drijven.
Wie er allemaal een graantje willen meepikken
Acht bedrijven hebben inmiddels een project ingediend voor de golf van Roses. Cobra Groep mikt met project Catwind op 1.200 megawatt, het grootste plan tot nu toe. Vlak daarachter volgt Norfeu van het Franse Qair met 1.080 megawatt, en Mediterráneo 1 van Repsol met zo’n zeventig drijvende turbines en 1.050 megawatt. Het verst gevorderd in de procedure is Parc Tramuntana van BlueFloat Energy en Sener, met 33 turbines en 500 megawatt.
Geen van deze projecten mag zomaar beginnen. Ze wachten allemaal op een veiling die de Spaanse overheid al sinds 2024 aankondigt. Minister Sara Aagesen liet begin dit jaar weten dat die veiling er in 2026 moet komen, maar concrete data ontbreken nog. Tot die tijd blijft het bij plannen op papier, ook al liggen ze er al wel.
Puigcorbé is helder over PLEMCAT: het project draait om onderzoek, niet om energieproductie. Toch is het volgens de tegenstanders vooral een opstap naar die veel grotere parken.
Angst voor een aangetast landschap
Aan de kust groeit het verzet. Het platform Stop Macro Parc Eòlic Marí verzamelt bewoners en organisaties die vrezen voor onomkeerbare schade aan het Empordà. Ze wijzen op de kwetsbare natuur in het gebied, dat grenst aan meerdere beschermde zeegebieden rond Kaap Creus en de Aiguamolls de l’Empordà. Ook stelt onderzoek dat er risico’s bestaan voor tientallen kwetsbare diersoorten.
De vergelijking die het platform eerder trok, is veelzeggend. Een volledig uitgebouwd commercieel park zou volgens hen kunnen bestaan uit tientallen turbines van ruim 250 meter hoog, verspreid over een gebied van 18 bij 10 kilometer. Ze noemden dat ooit vergelijkbaar met tachtig verlichte Collserola-torens (de toren op de berg Tibidabo) aan de horizon, goed zichtbaar vanuit kustplaatsen als Roses, Cadaqués, L’Escala en Pals.
Woordvoerder Jordi Ponjoan houdt niettemin hoop dat het zover niet komt. De organisatie heeft inmiddels ook een klacht ingediend bij het Europees Parlement.
Een oud gevoel van oneerlijke verdeling
Achter het verzet schuilt een breder gevoel. In Catalonië ligt de industriële last van energieopwekking van oudsher vooral in het zuiden, terwijl het noorden om zijn toeristische en landschappelijke waarde grotendeels wordt ontzien. Nuria Altés, actief bij de organisatie Terra Alta Viva en zelf wijnmaker in Gandesa, verwoordt het zo: Tarragona huisvest al decennia de kerncentrales van Vandellòs en Ascó, de petrochemische industrie en het pretpark PortAventura, en moet er nu ook nog windmolens bij verdragen.
Organisaties als de hare zijn niet principieel tegen duurzame energie. Ze vragen wel om een eerlijkere spreiding, met meer oog voor de lokale bevolking op het platteland.
De knop kan niet zomaar om
Voor Puigcorbé blijft het uitgangspunt simpel. Spanje moet af van kernenergie en fossiele brandstoffen, en windmolens op zee horen daarbij. Windkracht staat nu eenmaal waar de wind waait, zegt hij, en daar zal iedereen zich naar moeten voegen.
Voorlopig gaat het om drie testmolens, die eind 2027 operationeel moeten zijn. Of de golf van Roses ook straks tientallen molens torenhoog aan de horizon te zien krijgt, hangt af van een veiling die de Spaanse overheid nog moet organiseren voor de grote commerciële parken. Voor wie een huis heeft aan de Costa Brava, of er graag op vakantie gaat, verandert het uitzicht op zee dus misschien nog niet meteen, maar de discussie erover is in volle gang.