Alles over de publieke gezondheidszorg in Spanje

De keuze komt volgens velen neer op die tussen een snellere zorg in de private ziekenhuizen of de gratis zorg in de publieke centra. En komen ‘ziekenfonds’ patiënten (alleen verzekerd via de Seguridad Social) en privé-patiënten elkaar tegen in een wachtkamer, dan gaan de privé-patiënten – net zoals dat vroeger in Nederland was – voor.

De Publieke gezondheidszorg: het ‘Spaanse ziekenfonds’

Onder Nederlanders en vlamingen die in Spanje wonen, bestaat veel verwarring over het ‘Spaanse ziekenfonds’, de Seguridad Social (INSS). Twee belangrijke vragen die hierbij steeds weer naar boven komen zijn: Wie heeft er recht op de Seguridad Social en waar ben ik voor verzekerd middels de Seguridad Social?

Wie heeft er recht op de Seguridad Social?

De Seguridad Social (INSS) is een algemene volksverzekering waar iedere inwoner van Spanje in principe recht op heeft. Voorwaarde is wel dat iemand premie afdraagt. Dat kan op verschillende manieren: (1) via een inhouding op het salaris, het pensioen of een uitkering en (2) via een wettelijke verplichting om de premie te betalen vanuit een S.L. (besloten vennootschap) of als autónomo (zelfstandige).

Voor de migratie binnen de Europese Unie zijn aanvullende regels vastgesteld. Dit heeft tot gevolg dat Nederlanders en Vlamingen in Spanje recht hebben op de INSS in de volgende situaties:

1. Men is 65 jaar of ouder en ontvangt een pensioen en/of een AOW uit Nederland/België. In dat geval ontvangt men voorafgaand aan de emigratie een zogenaamd E121 formulier van de bevoegde instantie (in Nederland is dat het College voor Zorgverzekeringen uit Amstelveen). Dit E121 formulier is het ‘entreebewijs’ voor de INSS.
2. Men is jonger dan 65 jaar en ontvangt een uitkering (b.v. WAO) uit Nederland/België. Ook in dit geval heeft men recht op inschrijving in de INSS. (NB. Zolang men een uitkering of pensioen ontvangt vanuit Nederland/België, zal er in Nederland/België een inhouding plaatsvinden voor de INSS in Spanje! Deze inhouding is echter altijd veel lager dan de premie die men betaalde toen men nog in Nederland/België woonde).
3. Men gaat in Spanje werken in loondienst. Via een inhouding op het bruto salaris betaalt men een premie voor de INSS.
4. Indien men een eigen bedrijf start in Spanje in de vorm van een SL of als autónomo, dan is men verplicht om een maandelijkse bijdrage aan de INSS te voldoen.
5. Indien men werkloos is in Spanje en een uitkering ontvangt vanuit Spanje, betaalt men via een inhouding op de werkloosheidsuitkering de premie voor de INSS.

Men is dus in Spanje in alle gevallen verzekerd voor de INSS, behálve als men niet werkt en geen uitkering ontvangt vanuit Nederland of Spanje. Ook zonder verzekering kan men in alle gevallen terecht op de afdeling eerste hulp (urgencias) van een INSS ziekenhuis; iedereen wordt daar altijd geholpen.

Hiertegen ontstaat echter onder druk van de bezuinigingen in de zorg en de aanhoudende economische recessie in Spanje steeds meer weerstand. Dit is vooral ingegeven door de constante stroom migranten vanuit het buitenland die speciaal naar Spanje komen voor een medische behandeling of een bevalling (zonder dat men een recht heeft op vergoeding van die medische zorg).

Waar ben je voor verzekerd?

In het algemeen gesteld is men via de INSS verzekerd voor gezondheidszorg en sociale zekerheid: dus het Spaanse ziekenfonds en de Spaanse AOW en WAO. Wat betreft de gezondheidszorg is men vrij om te gaan en te staan waar men wilt. Met het ziekenfondspasje van de INSS is men gerechtigd om in geheel Spanje medische zorg te gebruiken.

Ook als patiënten niet tevreden zijn over het lokale Centro de Salud, mag men gewoon een ander Centro de Salud bezoeken. Hetzelfde geldt voor het ziekenhuis. In de regel wordt men doorverwezen naar een bepaald ziekenhuis in de buurt, maar men is helemaal vrij om een eigen INSS ziekenhuis te kiezen!

In Spanje wordt hieraan op geen enkele wijze ruchtbaarheid gegeven en die vrije keuze is bij velen (ook artsen) onbekend. Artsen verwijzen hun patiënten ook altijd naar het ‘eigen ziekenhuis’.

In hoofdlijnen biedt de INSS de volgende dekkingen:

1. Eerste lijnszorg door huisartsen in het Centro de Salud;
2. Tweede lijns ziekenhuiszorg in de INSS ziekenhuizen;
3. Tandartszorg voor kinderen tot 18 jaar;
4. Paramedische zorg (m.n. fysiotherapie) in ziekenhuizen en Centros de Salus;
5. Medicijnen: voor mensen van 65 jaar en ouder  geldt een eigen bijdrag van 10%; mensen jonger dan 65 jaar betalen 40 tot 60% van de medicijnprijs (inkomensafhankelijk). Sinds medio 2012 werd aan eenieder in enkele deelstaten van Spanje een eigen bijdrage gevraagd per recept, maar die maatregel is inmiddels door het constitutionele hof verworpen.

Daar waar Nederland een zorgverzekeringswet en de AWBZ kent voor langdurige zorg, zo kent Spanje een soortgelijke tweedeling en wordt de langdurige zorg aangeboden vanuit Sociale Zaken en is er een recht op onder andere:

1. Zorg voor mensen met een verstandelijke, lichamelijke of psychiatrische handicap;
2. Ouderenzorg in de publieke verpleeghuizen (mondjesmaat en steeds meer in samenwerking met privé verpleeghuizen)
3. Thuiszorg (ook slechts in mondjesmaat verkrijgbaar).

In Spanje bestaat er echter geen speciale inhouding op het brutosalaris (zoals de AWBZ-premie) en wordt deze speciale zorg gefinancierd vanuit de belastingopbrengsten in combinatie met een inkomensafhankelijke eigen bijdrage.

Zorg in het buitenland met EHIC-pas

Via de INSS heeft men ook recht op zorg in het buitenland. Wanneer men naar het buitenland gaat, dient men voordien de Europese verzekeringspas (EHIC) op te halen bij een van de kantoren van de INSS. Deze kaart is over het algemeen voor een bepaalde periode geldig en biedt recht op gratis spoedhulp in het buitenland. Planbare behandelingen zijn niet mogelijk in het buitenland. Daarvoor dient men terug te keren naar Spanje. In enkele autonome deelstaten van Spanje (waaronder Valencia) is de Europese verzekeringspas online aan te vragen.

Pensioen en WAO

Wat betreft de sociale zekerheid heeft men onder andere recht op een ouderdomspensioen (vergelijkbaar met de Nederlandse AOW) en een arbeidsongeschiktheidsuitkering (WAO). De hoogte van deze uitkeringen wordt bepaald door de Spaanse overheid en is in het algemeen een stuk lager dan de Nederlandse variant. Spanje kent géén algemene bijstand, behalve een gemeentelijke ondersteuning voor (grotere) gezinnen in bijzondere omstandigheden.

Lees hier alles over de particuliere gezondheidszorg in Spanje.